انجام مى‌داده، آنها را به صورت جمع ادا مى‌كرده است. از عبارات بسيارى از شارحان اين احاديث، چنين بر مى‌ايد كه خواسته‌اند مشكل آن‌ها را چنين حل كنند. اينك عبارت ايشان:

١. نووى مى‌گويد:

گروهى، عمل پيامبر(ص) را چنين تأويل كرده‌اند كه پيامبر(ص)، نماز اوّل را تا آخرين وقت آن به تأخير انداخته، و پس از فراغت از آن نماز، نماز دوم را خوانده است. به اين ترتيب نماز او صورت جمع پيدا كرده است.

نووى پس از ردّ اين تأويل مى‌گويد:

اين تأويل، يا باطل است و يا ضعيف؛ زيرا به صورت غير معقولى با ظاهر حديث مخالف است و عمل ابن عباس به هنگام ايراد خطبه و استدلالش به اين حديث، براى توجيه عملش و تصديق او به وسيله ابوهريره؛ در مردود بودن اين تأويل صراحت دارد. (٨٥)

نووى مى‌توانست تأويل مزبور را چنين رد كند كه رسول خدا(ص) دو نماز را به صورت جمع خواند، تا مشقت را ازامتش بردارد. در صورتى كه جمع بين دو نماز به صورت مزبور مشقت بيشترى را نسبت به جدا خواندن دو نماز بر مردم تحميل مى‌كند.

ابن قدامه گفته است:

جمع كردن ميان دو نماز نوعى رخصت است. حال اگر اين عمل به صورتى باشد كه برخى گفته‌اند، مشقتش بيشتر از صورتى خواهد بود كه هر نمازى در وقت خودش خوانده شود؛ زيرا خواندن هر نمازى در وقت خودش، از مراعات طرف انتهايى وقت يك نماز و طرف ابتدايى وقت نماز ديگر، به اندازه انجام ركعات آنها، راحت‌تر است. از طرف ديگر اگر جمع بين دو نماز، آنچنان باشد كه برخى گفته‌اند (يعنى به صورت جمع تقديم و جمع تأخير)، در اين صورت جمع ميان نماز عصر و نماز مغرب و همچنين ميان نماز عشا و نماز صبح هم

(٨٥)شرح صحيح مسلم، ج٥، ص٢٢٥.