فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٣ - جمع ميان دو نماز از ديدگاه كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى
اما جهت دوم:يعنى اين كه آيا جواز جمع بين دو نماز، مختص نماز ظهر و عصر است يا شامل نماز مغرب و عشا هم مىشود؟
ابن رشد گفته است:
شافعى جمع بين دو نماز را در غير سفر و زير باران جايز دانسته، اعم از اين كه شب باشد يا روز. اما مالك جمع بين دو نماز را در شب جايز دانسته نه در روز. (٢٠)
نووى گفته است:
شافعى و اصحاب گفتهاند: «جمع بين نماز ظهر و عصر و همچنين نماز مغرب و عشا در باران جايز است». امام الحرمين، قولى را حكايت كرده مبنى بر اين كه جمع بين نماز مغرب و عشا در وقت مغرب جايز است و مذهب مالك اين است. مزنى گفته است: «جمع بين دو نماز در هيچ صورتى جايز نيست». مذهب اوّل مذهبى است كه از نصوص قديم و جديد شافعى، معروف به دست مىآيد. (٢١)
اما جهت سوم:يعنى اختصاص جواز جمع بين دو نماز، به جمع تقديم نه جمع تأخير:
شيرازى گفته است:
جمع بين دو نماز در باران و در وقت نماز اوّل از آنها جايز است. اما اين كه جمع، در وقت نماز دوم هريك از اين دو نماز هم جايز است يا نه، در اين زمينه دو نظر وجود دارد: شافعى در «الاملاء» گفته: جايز است؛ زيرا همچنان كه باران، عذرى است كه مىتوان به سبب آن در وقت نماز اوّل، بين دو نماز جمع كرد، در وقت نماز دوم هم مىتوان بين آنها جمع كرد؛ مانند جمع بين دو نماز در سفر و در «الأُمّ» گفته است: جمع بين دو نماز در وقت نماز دوم جايز نيست. زيرا ممكن است تا وقت دوم نماز، باران بند آيد و در اين صورت بدون عذر، بين دو نماز جمع شده است. (٢٢)
(٢٠)بداية المجتهد، ج١، ص١٧٣.
(٢١)المجموع، ج٤، ص٢٦٠.
(٢٢)المجموع، ج٤، ص٢٥٨.