فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٣ - همراه با دائرة المعارف فقه اسلامى ابراء(١)
خاصى باشد، مورد اختلاف است. برخى معتقدند كه ابراى موقت صحيح است؛ فاضل هندى(ره) در بحث عفو از قصاص مىفرمايد: «اگر عفو از قصاص را به وقت خاصى اضافه كند صحيح است؛ مثلاً بگويد: تورا تا يك سال عفو نمودم». (٦٥)
برخى ديگر توقيت (تعيين وقت) در ابرا را صحيح نمىدانند؛ چون ابراء، اسقاط ذمّه است، در حالى كه توقيت فقط مهلت دادن است نه اسقاط؛ از اين رو توقيت با حقيقت ابراء منافات دارد. پس ابراى موقت را نمىتوان واقعاً ابراء دانست، بلكه فقط نوعى وعده در تأخير انداختن دريافت حق و دين به شمار مىرود. (٦٦)
اگر ابراى موقت صحيح باشد قبل از فرا رسيدن زمان تعيين شده نمىتوان حق و دين را مطالبه كرد؛ زيرا ابراء لازم است و رجوع در آن جايز نيست. در صورتى كه اگر ابراى موقت فقط نوعى وعده در تأخير باشد، قبل از آن زمان نيز مىتوان حق و بدهى را درخواست كرد؛ چون مهلت دادن لازم نيست. با توضيحى كه بيان شد مىتوان كلام فاضل هندى(ره) را توجيه كرد؛ زيرا ايشان بعدها تصريح مىكند كه استيفاى حق قبل از فرا رسيدن آن زمان صحيح است. بنابراين منظور ايشان از عفو و ابراى موقت همان وعده در تأخير و امهال است.
ز ـ لزوم قصد قربت در ابراء:از فقيهان فقط فاضل مقداد(ره) تصريح كرده كه در ابراء قصد قربت لازم است. ايشان در تفسير آيه {و أن تصدّقوا خير لكم... } مىگويد: «ابراء صدقه است و نيازمند قصد قربت مىباشد». (٦٧)
اما بيشتر فقيهان مانند شهيد ثانى (٦٨)و محقق نجفى(ره) (٦٩)، قصد قربت را در ابراء لازم نمىدانند. البته اگر قصد قربت داشته باشد آن گاه چنين ابرايى صدقه بوده و احكام آن را خواهد داشت.
(٦٥)كشف اللثام، ج٢، ص٤٨١.
(٦٦)مصباح الفقاهه، ج٦، ص٢٨١.
(٦٧)كنز العرفان، ج٢، ص٥٧.
(٦٨)مسالك الافهام، ج٥، ص٤٠٩.
(٦٩) جواهر الكلام، ج٢٨، ص١٢٨.