فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٠ - همراه با دائرة المعارف فقه اسلامى ابراء(١)
ترك و صلح، مىتوان ابراء را انشاء كرد، (٥٣)همچنان كه در آيه شريفه {إلاّ أن يعفون أو يعفو الذي بيده عقدة النكاح } واژه «عفو» در مورد ابراء به كار رفته است. (٥٤)
همچنين ابراء با فعل نيز انشاء مىشود؛ مانند اشاره فرد لال و يا تكان دادن سر در برابر درخواست ابراء.
٢. شروط انشاى ابراء:فقيهان معمولاً شروط و موانعى را در باره صيغههاى عقود و ايقاعات مطرح مىكنند كه برخى از آنها عام بوده و رعايتشان در همه صيغهها لازم است و برخى ديگر نيز خاصند. در اينجا به برخى از شروط و موانع مربوط به صيغه ابراء اشاره مىكنيم:
الف. قصد مضمون ابراء:لفظ يا فعلى كه خالى از قصد ابراء باشد يا معناى ديگرى از آن قصد شود اعتبارى ندارد. همچنين اگر فردى بدهكارى را به گمان اين كه بدهى او صد درهم است ابراء كند بعد معلوم شود كه بدهىاش هزار درهم بوده ابراء نسبت به بيش از صد درهم محقّق نمىشود. (٥٥)
ب. قصد انشاى ابرا:ابراء كننده بايد قصد انشا داشته باشد، نه قصد اِخبار يا پرسش يا شوخى.
ج. تعيين:فردى كه ابراء مىشود يا دينى كه مورد ابراء قرار مىگيرد بايد معيّن شود. پس اگر يكى از دو فرد يا يكى از دو دين به صورت مردّد ابراء گردد، صحيح نيست؛ زيرا انشا به يكى از آن دو به صورت معين تعلق نگرفته تا آن دين ساقط شود و اسقاط جامع بين آن دو نيز در اينجا معقول نيست.
البته اگر در ابراء چيز معيّنى قصد شود ولى در مقام ابراز به صورت مردد بيان گردد، در اين صورت ابراء صحيح است؛ ولى از ابراء كننده خواسته مىشود تا توضيح دهد چه
(٥٣)المبسوط، ج٢، ص٣٥٣؛ قواعد الاحكام، ج٣، ص٨٤؛ زبدة البيان، ص٤٥٠؛ مسالك الافهام، ج٦، ص١٥؛ كشف اللثام، ج٨، ص٢٦٠؛ جواهر الكلام، ج٢٧؛ ص٢٣٢ و ج ٣١، ص١١٠.
(٥٤)الحدائق الناضره، ج٢٢، ص٣٠٨.
(٥٥)جامع المقاصد، ج٥، ص٣٢٧.