در برخى از روايات چنين تعليل شده است: «اراد أن لايحرج أحداً من أمّته»؛ پيامبر(ص) خواست كسى از امتش به مشقت نيفتد. (ر.ك: روايات شماره‌هاى ٢، ٣، ١١ و ١٢). در برخى ديگر چنين تعليل شده است: «لئلاّ يكون على أُمّته حرج»؛ تا مشقتى بر امتش تحميل نشود (ر.ك: روايت شماره ١٩). در برخى ديگر چنين تعليل شده است: «أراه للتّوسعة على أُمّته»؛ در جمع بين دو نماز، توسعه و گشايش بر امت وجود دارد. (ر.ك: روايت شماره ٢٢) در برخى ديگر آمده است: «لأن لايحرج أُمّته، إن جمع رجل»؛ براى اين كه اگر كسى بين دو نماز جمع كرد، مشكلى نداشته باشد.(ر.ك: روايت شماره ٢٥) و بالاخره در روايتى ديگر چنين آمده: «لئلاّ تحرج أُمّتي»؛ تا امتم به مشقت نيفتد. (ر.ك: روايت شماره ٣٠)

اگر كسى در اين روايات دقت كند، در مى‌يابد كه جمع بين دو نماز توسط پيامبر(ص) به دليل باران، سفر، ترس و يا عذر ديگرى نبوده و اين كه پيامبر(ص) در مدينه دو نماز را به صورت جمع خوانده، براى اين بوده كه گشايشى بر امت شده باشد و كسى نپندارد كه در وقت خاص خواندن دو نماز، واجب است و نمى‌توان از آن تخلف كرد بلكه اين كار تنها فضيلتى است كه نمى‌توان آن را انكار كرد. اما هركسى مى‌تواند دو نماز را به صورت جمع بخواند و آنها را در وقت خاص نخواند.

٥. جمع بين دو نماز به خاطر ابرى بودن هوا

گروهى ديگر، عمل پيامبر(ص) در جمع كردن بين دو نماز را چنين توجيه كرده‌اند كه پيامبر(ص) در هواى ابرى نماز ظهر را به جا آورد. آن گاه پس از كنار رفتن ابرها معلوم شد كه وقت نماز عصر فرا رسيده، از اين رو نماز عصر را هم به دنبال نماز ظهر به جا آورد. در سستى اين احتمال، سخن نووى كافى است، آنجا كه مى‌گويد:

اگراين توجيه در مورد نماز ظهر و عصر اندك احتمالى داشته‌باشد، در مورد نماز