٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٢٤ - آيين دادرسى اسلامى در مورد غير مسلمانان هادری قشقاوی

على(ع) در مورد اختلافى كه با يك يهودى داشت در كنار شريح قاضى نشست و فرمود: اگر طرف مقابل من مسلمان بود با او در مقابل تو مى‌نشستم، ولى از رسول اللّه‌(ص) شنيدم كه فرمود در مجالس، هم رديف كفار ننشينيد. (٥٧)

اين روايت در منابع متعدد اهل سنت (٥٨)با اختلاف در مضمون نقل شده است. بنابراين از جهاتى اين روايت ضعيف است. اما در عين حال فقيهان اماميه (٥٩)با توجه به اين كه متبادر از روايت مساوات، خصوص فرضى است كه هر دو طرف مسلمان باشند، در مسأله مورد بحث (فرضى كه يك طرف مسلمان و طرف ديگر كافر باشد) به روايت مزبور عمل كرده‌اند. البته بعضى از فقيهان (٦٠)علاوه بر اين روايت به روايت « الاسلام يعلو ولا يعلى عليه» نيز استناد نموده‌اند.

ولى به نظر مى‌رسد اگر در مسأله از اجماع صرف نظر كنيم،ادلّه مذكور را نمى‌توانيم بپذيريم؛ زيرا معلوم نيست روايات مساوات مثل: «من ابتلي بالقضاء فليواس بينهم في الاشارة ، وفي النظر ، وفي المجلس (٦١)؛هركس بين مردم قضاوت مى‌كند بايد بين آنان در اشاره و نگاه و نشستن مساوات برقرار كند و مانند آن، مخصوص فرضى باشد كه هر دو طرف مسلمان باشند، بلكه ظاهر روايات عموميت دارد و شامل همه فرض‌هاى دعوى مى‌شود. چون مضمون روايات دستور العملى است براى قاضيان در هر مورد كه قضاوت مى‌كنند. (٦٢)لذا در فرضى كه هر دو طرف دعوى كافر باشند، به مضمون اين روايات عمل مى‌شود. پس در فرضى كه يكى كافر و ديگرى مسلمان باشد، بايد به مفاد اين روايات عمل شود و يك روايت ضعيف نمى‌تواند مخصّص اين روايات باشد، همان طور كه


(٥٧) المغنى، ج١١، ص٤٤٤؛ سنن بيهقى، ج١٠، ص١٣٦؛ حلية الاولياء، ج٤، ص١٣٩؛ تلخيص الحبير، ج٤، ص١٩٣.
(٥٨)حلية الاولياء، ج٤، ص١٣٩؛ تلخيص الحبير، ج٤، ص١٩٣؛ المغنى، ج١١، ص٤٤٤؛ سنن بيهقى، ج١٠، ص١٣٦.
(٥٩) جواهرالكلام، ج٤٠، ص١٤٣؛ مستند الشيعه، ج١٧، ص٤٦٤.
(٦٠) جواهرالكلام، ج٤٠، ص١٤٣.
(٦١) وسائل الشيعه، ج١٨، باب ١ از ابواب آداب قاضى.
(٦٢) قيد «بين المسلمين» در بعضى از اين روايات ـ چون به لحاظ افراد غالب مطرح شده است ـ خصوصيتى ندارد.