در مورد اوّل؛ يعنى تمايل قلبى، فقيهان (٤٠)بر اين اجماع نموده‌اند كه رعايت مساوات بين دو طرف دعوى در هيچ مورد لازم نيست؛ يعنى اگر قاضى در قلب خويش نسبت به يك طرف ميل و رغبت يا علاقه و محبت داشته باشد، هيچ مسئوليتى را در پى ندارد؛ چون اين نوع امور غالبا به دست خود انسان نيست و هدايت و جهت دهى آن براى انسان بسيار سخت است؛ لذا قرآن كريم درباره رعايت عدالت مرد بين همسران خويش مى‌فرمايد:

{ولن تستطيعوا ان تعدلوا بين النساء و لو حرصتم فلا تميلوا كلّ الميل فتذروها كالمعلّقة و أن تصلحوا و تتقوا فإِنّ اللّه‌ كان غفورا رحيماً؛ }

هرچه كوشش كنيد نمى‌توانيد در بين زنان مساوات برقرار كنيد؛ پس بر يكى ميل كامل پيدا نكنيد و ديگرى را رها كنيد. اگر خوب رفتار نماييد و تقوا پيشه كنيد، همانا خداوند بخشاينده و مهربان است. (٤١)صاحب جواهر (٤٢)حديثى از پيامبر اكرم(ص) نقل نموده كه حضرت فرمودند:

{هذا قسمي فيما املك و أنت أعلم بما لا املك؛ }

خدايا اين تصميم من است در مورد آن چه در اختيار من مى‌باشد؛ ولى آنچه در اختيار من نيست، تو از آن آگاه‌ترى. (٤٣)

البته در يك روايت صحيح از امام باقر(ع) نقل شده است كه حضرت فرمود: «در ميان بنى اسراييل قاضى عادلى وجود داشت. هنگام مرگ به همسرش وصيت كرد كه بعد از مرگش او را غسل دهد و كفن نمايد. او را بر تخت بگذارد و صورتش را بپوشاند كه هيچ چيز بدى از او نبيند. همسرش پس از مرگ او به

(٤٠) مبسوط، ج٨، ص١٤٩؛ شرايع الاسلام، ج٤، ص٨٧٠؛ مجمع الفائدة والبرهان، ج١٢، ص٥٣؛ جواهرالكلام، ج٤٠، ص١٤٢؛ تحرير الوسيله، ج٢، ص٣٦٨.
(٤١) نساء، آيه ١٢٩.
(٤٢) جواهر الكلام، ج٤٠، ص١٤٢.
(٤٣) سنن بيهقى، ج٧، ص٢ و ٨.