ابتلا و نياز، تأثير فراوانى در تشكيل سيره و تحقق آن دارد؛ هرچه ميزان ابتلاى مردم به پديده‌اى بيشتر باشد، احتمال تحقق سيره در آن افزايش مى‌يابد و هر چه كمتر باشد، احتمال تحقق سيره در آن كاهش مى‌يابد.

علما در مناسبت‌هاى گوناگون (٢٥)به اين رابطه اشاره كرده‌اند. به عنوان مثال به پذيرش ادعاى فقر اشاره مى‌كنيم، مشهور فقيهان بر اين باورند كه مى‌توان به فقير به مجرّد ادعاى تنگدستى و بدون نياز به بيّنه و سوگند صدقه داد؛ زيرا سيره قطعى بر پذيرش سخن فقير بدين شكل وجود دارد. در اين سيره جاى شك و ترديد نيست؛ زيرا اگر در چنين مسئله‌اى كه در هر زمان و مكانى مورد ابتلاء است، بناى مسلمانان بر مطالبه بيّنه يا سوگند بود، براى ما روشن مى‌شد. (٢٦)

تقسيمات عرف (٢٧)

١. عرف عام و خاص

عرف عام عبارت است از آنچه بيشتر مردم در هر زمان و مكان و با هر فرهنگ و آداب و رسومى در آن اشتراك دارند. در اين اصطلاح، مظاهر اجتماعى ـ مانند رجوع جاهل به

(٢٤) المعالم الجديدة للاصول، ص١٦٨ ـ ١٦٩؛ بحوث في علم الأُصول، ج٤، ص٢٣٤.
(٢٥) جامع المدارك، ج١، ص٥٩٣؛ مستمسك العروة الوثقى، ج٩، ص٢٣٠؛ كتاب الطهارة (امام خمينى)، ج٣، ص١٤١ و ١٤٢؛ كتاب البيع (امام خمينى)، ص٧٨؛ التنقيح في شرح العروة (الاجتهاد والتقليد)، ص٦١ و ٦٢.
(٢٦) مستمسك العروة الوثقى، ج٩، ص٢٣٠.
(٢٧) نظرية العرف، ص٥٥ ـ ٥٧؛ معجم الاصطلاحات الاُصوليّه، ص١١٣ ـ ١١٤؛ مجموعة رسائل ابن عابدين، ج٢، ص١٣٢؛ علم اصول الفقه (عبدالوهاب خلاّف)، ص ٩٥؛ العرف، ج١، ص٢٥١ و ٢٦٥؛ الأشباه والنظائر(سيوطى)، ص١٨٢؛ الموافقات (شاطبى)، ج٢، ص٢٨٣؛ الأُصول‌العامّة للفقه المقارن، ص١٩٧ و ١٩٨ و ص٤٢٠ و ٤٢١.