از اين رو ابن عباس تلاش مى‌كند تا بيان كند علت اين جمع، باران يا عذرهاى ديگر نبوده، بلكه به دليل اين بوده كه امت به مشقت نيفتند؛ بنابراين چنانچه در غير سفر با وجود عذر، جمع بين دو نماز جايز باشد، جمع بين دو نماز در سفر و بدون عذر، از احكام سفر مى‌شود؛ زيرا مسافر بدون داشتن عذر، بين دو نماز جمع مى‌كند. اما كسى كه در سفر نيست، به دليل عذر يا امر ديگرى، بين دو نماز، جمع مى‌كند. اما چنانچه در غير سفر و بدون علتى، جمع بين دو نماز جايزباشد (همچنان كه به تفصيل بيان خواهيم كرد) در اين صورت جمع بين دو نماز از احكام سفر نخواهد بود. تا اين جا سخن در باره صورت سوم به پايان رسيد. اينك به بررسى صورت چهارم مى‌پردازيم:

جمع اختيارى بين دو نماز در غير سفر

اماميه اتفاق نظر دارند كه هر چند جدا خواندن دو نماز بهتر است، ولى جمع بين آن‌ها در غير سفر واز روى اختيار جايز است.

شيخ طوسى(ره) مى‌گويد:

جمع بين دو نمازى ظهر و عصر و همچنين مغرب و عشا، چه در سفر و چه در غير سفر و در هر حالى، جايز است و فرقى ندارد كه جمع بين اين دو نماز، در وقت نماز اوّل باشد يا در وقت نماز دوم؛ زيرا بنابر آنچه بيان كرديم، بعد از زوال و همچنين بعد از مغرب، وقت دو نماز، مشترك است. (٢٥)

بنابر مذهب اماميه، معناى جمع بين دو نماز اين نيست كه اين دو نماز در غير وقت شرعى خود خوانده شود، بلكه مراد اين است كه اين دو نماز در غير وقت فضيلتشان خوانده شود. اينك تفصيل اين مطلب:

اماميه ـ مطابق رواياتى كه از امامان اهل بيت (ع) وارد شده است ـ معتقدند كه وقتى زوال خورشيد رسيد، وقت نماز ظهر و نماز عصر هم فرا مى‌رسد، اما نماز ظهر بايستى قبل از نماز

(٢٥)الخلاف، ج١، ص٥٨٨، مسأله ٣٥١. به زودى آنچه را كه شيخ طوسى(ره) در وقت دو نماز بيان كرده، خواهيم آورد.