جمله مرحوم فخر المحققين پس از نسبت دادن آن به شيخ طوسى مى‌فرمايد: «به نظر من اين قول اشكالى ندارد، چون بايد يقين به قسم حاصل شود و اين يقين بدون اضافه كردن آن صفات به دست نمى‌آيد». (٩٩)

به نظر مى‌رسد نسبت دادن اين قول به شيخ طوسى، نادرست باشد. آن چه در متن مبسوط در اين زمينه وجود دارد حاكى از آن است كه مجوسى فرقى با ساير كفار ندارد، در همه آنان ـ همان گونه كه مشهور فرموده‌اند ـ تغليظ سوگند مستحب است (١٠٠)؛ و ما به جهت رعايت اختصار از نقل عبارت آن صرف نظر مى‌كنيم.

در هر صورت در جواب از اين قول بايد گفت: اوّلاً اين قول، اجتهاد در مقابل نص است؛ چون رواياتى كه پيشتر برخى از آنها را ذكر كرديم، به نحو خاص يا به نحو عام دلالت دارند بر آن كه مجوسيان مانند ساير انسان‌ها بايد فقط به نام خداوند قسم ياد كنند. به عنوان نمونه يكى از اين روايات را تكرار مى‌كنيم: قال (ع):

«اليهودي و النصراني و المجوسي لا تحلفوهم إلاّ باللّه‌ عزّوجلّ؛

امام (ع) فرمود: يهودى و مسيحى و مجوسى را به غير نام خدا قسم ندهيد». (١٠١)

ثانيا از ادله بر مى‌آيد كه آن چه در قسم ضرورت دارد ذكر نام خدا بر زبان انسان است، بدون آن كه با قصد و نيت او كارى داشته باشيم. جواب‌هاى ديگرى هم در متون فقهى ذكر شده است كه از بيان آن به جهت رعايت اختصار صرف نظر مى‌كنيم.

شهادت كافر در مورد مسلمانان

الف ـ شهادت در دعاوى شخصى و جرايم عمومى

بدون شك مسلمانى كه داراى شرايط لازم براى گواهى دادن است، مى‌تواند در همه نوع دعاوى چه در مورد مسلمانان و چه در مورد كافران گواهى دهد. اما كافر در مورد دعاوى

(٩٩) ايضاح الفوائد، ج٤، ص٣٣٥.
(١٠٠) مبسوط، ج٨، ص٢٠٥.
(١٠١) روايت جراح مداينى از امام صادق(ع).