فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥١ - همراه با دائرة المعارف فقه اسلامى ابراء(١)
كسى يا چه چيزى را ابراء كرده است؟ شهيد اوّل(ره) صحت ابراء را در اين فرض مبتنى بر اسقاطى بودن ابرا دانسته است نه تمليكى بودن آن. (٥٦)
همچنين اگر آن دو دين مثل هم باشند مىتوان گفت كه ابراى يكى از آنها به صورت مردّد و بدون تعيين آن صحيح است؛ مانند آن كه فردى از ابرا كننده دو بار و هر بار يك درهم قرض بگيرد و او يكى از آن دو دين را اسقاط كند. اين ابراء در حكم اسقاط يك درهم از دو درهم بدهى او است.
د. تنجيز:ابراء كننده بايد به صورت قطعى قصد ايجاد مضمون ابراء را داشته باشد و نبايد ابراء را به امر ديگرى معلّق كند، چه آن امر معلوم الحصول باشد مانند غروب خورشيد و چه مجهول الحصول باشد مانند تعليق ابراء به تولد فرزند سالمى براى او. (٥٧)تعليق ابرا بر چيزى كه مفهوم ابراء برآن توقف داشته باشد از اين قاعده استثنا شده و اشكالى ندارد؛ مثلاً ابراء را بر ثبوت دين يا حق احتمالى معلق كند. (٥٨)
آيا مىتوان ابرا را در زمان حال انشا كرد ولى مُنشأ (تحقق مفاد انشا) در آينده حاصل شود؛ مثلاً وام دهنده الآن به گونهاى ابراء را انشاء كند كه ذمّهـوام گيرنده بعد از يك ماه يا يكسال ابراء شود؟
فقيهان در بحث تعليق و اضافه ابراء به مرگ ابراء كننده مىگويند چنين تعليقى باعث بطلان ابراء مىشود؛ چون تنجيز در ابراء لازم است، اگر چه در برخى مصاديق اختلاف دارند كه آيا اين ابراى معلّق است يا وصيت؟
علامه حلّى(ره) مىگويد:
اگر وام دهنده بگويد زمانى كه مرگم فرا رسيد بدهى بر تو حلال باشد اين وصيت است؛ ولى در صورتى كه بگويد اگر من مردم... اين ابراء باطل است. (٥٩)
(٥٦)القواعد و الفوائد، ج١، ص٢٩٢.
(٥٧)قواعد الاحكام، ج٢، ص١٠٦.
(٥٨)المكاسب (شيخ انصارى(ره))، ج٥، ص١٨٢.
(٥٩)قواعد الاحكام، ج٢، ص١٠٦؛ تحرير الاحكام، ج٢، ص٤٥٥.