مخفى نماند كه اين حديث، صحيح است و اين كه جمهور به آن عمل نكرده‌اند، صحت آن را زير سؤال نمى‌برد و موجب نمى‌شود كه نتوان به آن استدلال كرد و همچنان كه گذشت برخى علما به آن تمسك كرده‌اند. هر چند از ظاهر سخن ترمذى چنين استفاده مى‌شود كه هيچ كس به آن تمسك نكرده است. اما ديگران خلاف آن را ثابت كرده‌اند و سخن كسى كه چيزى را ثابت كند مقدم است. (٧٦)

ج: آلوسى چنين گفته است:

مذهب گروهى از ائمه اين است كه در صورت نياز، با هم خواندن دو نماز جايز است. البته در صورتى كه اين عمل به شكل عادت در نيايد و اين قول ابن سيرين و اشهب ـ از اصحاب مالك ـ است و خطابى، اين قول را از قفّال شاشى كبير ـ يكى از اصحاب امام شافعى ـ از ابى اسحاق مروزى و از گروهى از اصحاب حديث، حكايت كرده و ابن منذر، آن را اختيار نموده و ظاهر صحيحه ابن عباس آن را تأييد كرده است. مسلم نيز اين حديث را نقل كرده كه وقتى ابن عباس گفت: رسول خدا(ص) در مدينه نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشا را، بدون اين كه ترس و يا بارانى باشد با هم خواند، از او سؤال شد: به چه دليل اين كار را انجام داد؟ در پاسخ گفت: پيامبر با اين كار خواست كسى از امتش به سختى نيفتد.

ملاحظه مى‌شود كه جواز جمع خواندن نماز، به بيمارى و يا غير از آن تعليل نشده، بلكه از مشقت سخن به ميان آمده است. از آنچه گفته شد، فهميده مى‌شود كه آنچه ترمذى در آخر كتابش بيان كرده كه:«در كتاب من حديثى وجود ندارد كه امت به عمل نكردن به آن اجماع كرده باشند، مگر حديثى كه ابن عباس

(٧٦)نيل الأوطار، شوكانى، ج٣، ص٢١٨، باب «جمع المقيم في مطر أو غيره».