فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٩ - همراه با دائرة المعارف فقه اسلامى ابراء(١)
علامه حلى (ره) در باره اين حديث مىنويسد:
«احتمال دارد منظور از آن استحباب باشد؛ يعنى در صورت زيادتر بودن مستحب است كه زن با ابراء زيادى آن را به مهر السنه برگرداند و بعد از ابراء، چيز بيشترى بر شوهر واجب نيست». (٥٠)
اين احتمال را محقق كركى (٥١)و سيد عاملى(ره) (٥٢)نيز پذيرفتهاند و محدث بحرانى نيز آن را بى اشكال دانسته است.
ب. حكم وضعى ابراء
براى ابراء چند حكم وضعى وجود دارد كه مهمترين آنها صحت، لزوم و اجزاء مىباشد. معناى صحت ابراء اين است كه مضمون آن محقق مىشود و اثر مورد انتظار ـ كه همان برائت ذمّه بدهكار است ـ بر آن مترتب مىگردد. معناى لزوم ابراء اين است كه رجوع در ابراء جايز نيست. منظور از اِجزاى ابراء اين است كه در مقام امتثال تكاليف واجبى مانند زكات واجب يا صدقهاى كه مورد نذر قرار گرفته باشد و يا امتثال تكاليف مستحب، ابراى مستحق كفايت مىكند.
اركان ابراء
ابراء داراى چهار ركن اساسى است: انشاء، ابرا كننده، ابراء شونده، مورد ابراء.
ركن اوّل: انشاء
١. صيغه انشاء:براى ابراء لفظ خاصى وجود ندارد، بلكه با هر لفظى كه صراحت يا ظهور در معناى مقصود داشته باشد؛ مانند ابراء، تصدّق، عفو، هبه، تمليك، تحليل،
(٥٠)مختلف الشيعه، ج٧، ص١٤٧.
(٥١)جامع المقاصد، ج١٣، ص٣٤٠.
(٥٢) نهاية المرام، ج١، ص٣٦٤.