فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٥١
٢. مراد از سيره وعرف چيست؟
منظور از سيره در اين بحث، سيره پيامبر(ص) يا امامان معصوم (ع) نيست، بلكه سيره عقلايى يا سيره متشرّعه (مسلمانان) است.
تعريف سيره عقلايى:استمرار و تبانى عملى مردم بر انجام يا ترك چيزى. (٣)
برخى معناى سيره را توسعه دادهاند تا ارتكازات عرفى و موارد عقلائيّهاى را كه به شكل فعل و سلوك خارجى بروز نمىكند نيز در برگيرد. (٤)ويژگى اين معنا نسبت به تعريف نخست اين است كه براساس اين معنا، دامنه سيره گسترش مىيابد و مسائلى را شامل مىشود كه هيچ دليلى بر طرح آنها در بحث سيره عقلايى جز زمانى كه اين تفسير را براى سيره ذكر كنيم، وجود ندارد.
تعريف سيره متشرّعه:روش عموم انسانهاى متديّن ـ نه عوام بى باك ـ نسبت به مسائل شرعى؛ مانند سيره متشرّعه بر اقامه نماز ظهر در روز جمعه. (٥)
براى عرف تعاريفى ذكر كردهاند كه به تعريف سيره بسيار نزديك است. به برخى از اين تعريفها توجه كنيد:
١. آنچه مردم به آن عادت كرده و بر اساس آن رفتار مىكنند؛ خواه كارى باشد كه ميان آنها رايج است و خواه لفظى باشد كه استعمال آن در معنايى معروف شده است، به گونهاى كه با شنيدن آن لفظ، چيز ديگرى غير از اين معنا به ذهن آنها خطور نمىكند. (٦)
٢. هر قانونى از قوانين رفتارى كه مردم به پيروى از آن عادت كرده و خويش را بر آن ملزم مىدانند. (٧)
(٣) اصول الفقه (مظفّر)، ج٢، ص١٧١.
(٤) بحوث في علم الأُصول، ج٤، ص٢٣٤.
(٥) بحوث في علم الاُصول، ج٤، ص٢٣٦ و ٢٣٧؛ فوائد الاُصول، ج٣، ص١٩٣؛ اصول الفقه (مظفّر) ج٢، ص١٧١، و مكاسب شيخ انصارى (ره)، ص٨٣.
(٦) الميسّر في اصول الفقه، ص١٦٤.
(٧) سلّم الوصول، ص٣١٧.