(٧) الاُصول العامّة للفقه المقارن، ص ٣٨٣.
(٨) در باره حسن و قبح عقلى و ملازمه ميان حكم عقل و شرع چند ديدگاه وجود دارد:الف. شيعيان و معتزله از اهل سنّت به حُسن و قبح عقلى قائلند. يعنى عقل، بدون نياز به بيان شارع مى‌تواند حُسن و قبح ذاتى اشياء را درك كند. بنابراين ديدگاه، برخى اشيا، ذاتاً و صرف نظر از بيان شارع، خوب هستند و استحقاق ثواب دارند. بعضى از اشيا، ذاتاً و صرف نظر از بيان شارع قبيح هستند و استحقاق عقاب دارند.ب. اشاعره از اهل سنّت، حسن و قبح عقلى و ذاتى اشيا را انكار مى‌كنند و عقل را ملاك حُسن قبح نمى‌دانند، بلكه، فعل شارع را ملاك حُسن و قبح مى‌شمارند. شعار آن‌ها اين است: «الحسن ما حسّنه الشارع و القبيح ما قبّحه الشارع» اشاعره معتقدند: نبايد براى خدا تكليف تعيين نمود كه فلان كار خوب است و استحقاق ثواب دارد و فلان كار بد است و استحقاق عقاب دارد؛ بلكه، عقل ما در حكم كردن به حُسن و قبح، تابع فعل خداوند است. اگر خدا، انسان عادل را به جهنم و انسان ظالم را به بهشت ببرد، عين عدالت است.عدليّه و قائلين به حُسن و قبح عقلى و ذاتى اشيا در ملازمه ميان حكم عقل و شرع اختلاف كرده‌اند:١ ـ اصولى‌ها، به ملازمه ميان حكم عقل و شارع قائلند و شعارشان اين است: «كلّ ما حكم به العقل حكم به الشرع و كلّ ما حكم به الشرع حكم به العقل» يعنى هر چيزى كه از نظر عقل، خوب باشد از منظر شرع هم خوب است، و هر چيزى كه از ديدگاه عقل، بد باشد از نظر شرع نيز بد است.٢ ـ اخبارى‌ها، گر چه حُسن و قُبح عقلى را قبول دارند؛ اما ملازمه ميان حكم عقل و شرع را نمى‌پذيرند. آن‌ها اعتقاد ندارند هر چيزى كه عقلاً خوب است، شرعاً نيز مأمور به مى‌باشد. و هر چيزى كه عقلاً بد به شمار مى‌آيد، شرعاً نيز منهىٌ عنه است. شايد چيزى، عقلاً خوب باشد ولى شارع به خاطر مصالحى به آن امر نكند؛ هم چنين ممكن است چيزى عقلاً قبيح باشد ولى شارع به خاطر مصالحى، آن را نهى نكرده باشد. از اين بيانات، مشخص شد كه اختلاف عدليّه و اشاعره در حُسن به معناى استحقاق ثواب و قبح به