فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤ - تطفيف(كم فروشى)

معناى تطفيف و بخس

تطفيف بنا به آنچه در تاج العروس آمده، خيانت به خريدار از طريق كم‌گذاشتن در پيمانه يا وزن است. (١)

نزديك به همين معنى از شيخ طوسى(ره) در تفسير تبيان نقل شده است:

«مطفّف» كسى است كه با كم گذاشتن در پيمانه يا وزن از حق ديگرى مى‌كاهد. تطفيف، خيانت از طريق كم گذاردن در پيمانه يا وزن است. (٢)

«بخس» نيز چنان كه ابن سكّيت از ازهرى نقل كرده، به معناى كاستن حق است، به همين جهت در قاموس و تاج العروس آمده است: «البخس: النقص والظلم؛ بخس يعنى نقص (٣) (كم گذاشتن) و ظلم».

با توجه به تعاريف ياد شده معلوم مى‌شود تطفيف متقوّم به خيانت است، همچنان كه بخس متقوّم به ظلم است. بنابراين سخن محقق ايروانى در اين باره وجهى ندارد. وى مى‌گويد:

تطفيف فى حد نفسه از عناوين حرام نيست، يعنى صرف پيمانه كردن با پيمانه ناقص، همچنين بخس در ترازو در صورتى كه حقّ طرفِ مقابل به صورت كامل پرداخت گردد، مثلاً در مواردى كه وزن كردن و يا پيمانه كردن براى خود شخص باشد، يا در صورتى كه فرد حق مشترى را به صورت كامل در خارج از توزين بپردازد، و يا در موردى كه شخص بخواهد با كم گذاردن در وزن، از طرف مقابل حق خود را تقاصّ كند و مواردى از اين قبيل، حرام نخواهد بود. چنان كه پرداخت كردن ناقص نيز فى حد نفسه نه تنها حرام نيست، بلكه در برخى موارد ممكن است واجب باشد. آنچه حرام است، پرداخت نكردن بقيّه حق است، در صورتى كه حق مدت دار نباشد و گرنه در صورتى كه مدت دار باشد، حرام