چيز ديگرى باز نكند. معناى سكولاريسم دقيقاً اين است. اگر زندگى آدمى چنين شود و آدمى، تماماً مسخّر اين انديشه سكولار شود و انديشه و انگيزه خود را به او بدهد و در اختيار او بگذارد، انسان كاملاً متفاوتى خواهد شد و همان مى‌شود كه امروز شده است. به طور كلى، در اين صورت، عالم آدمى خيلى كوچك‌تر خواهد شد و انسان در اين عالم كوچك‌تر موفق‌تر هم به نظر مى‌رسد... سرّ اين كه انسان در جهان جديد از بعضى جهات موفق‌تر به نظر مى‌آيد اين است كه دايره و قلمرو حكمرانى و منطقه تصرّف عملى خود را كوچك‌تر و كوتاه دامنه‌تر كرده است». (٢٦)

چنان كه در بخش قبل گذشت، شاخص‌هاى مدرنيسم از هم ديگر اثر مى‌پذيرند و يكديگر را معنا مى‌كنند. نگاه دنياگرايانه، عقلانيت عصر جديد را به شدّت از خود متأثر كرده و آن را به عقلى سكولار تبديل نموده است:

«اما در جهت انديشه‌ها هم قصه سكولاريسم قصه‌اى شنيدنى است. شما وقتى وارد عقلانيت نظرى بشويد، سكولاريسم انديشه‌اى را در آن جا پيدا مى‌كنيد. انديشيدن ما ، فكر كردن ما، خبر گرفتن ما از اين عالم، و داورى ما در باره حوادث، همه سكولار شده است. به اين معنا كه اين جهانى را كه در آن زندگى مى‌كنيم مستقل از جهان‌هاى ديگر، و خود بسنده و برپاى خود ايستاده مى‌بينيم. ما در تحليل حوادث و تحليل پديده‌هاى طبيعى، هيچ گاه به چيزى بيرون از طبيعت ارجاع نمى‌دهيم. اين معناى عقل سكولار و علم سكولار است. گويى كه خود طبيعت، در نگهداشتن خود، در گرداندن خود، در مديريت خود، در توليد و در ايجاد حوادث، در همه اين‌ها خود كفاست و حاجتى به بيرون از خود ندارد». (٢٧)

اين نگاه به هستى، اخلاق را نيز شديداً تحت تأثير قرار داده و سبب دگرگونى ارزش‌هاى اخلاقى گرديده است:

(٢٦) سروش، عبدالكريم، سنّت و سكولاريسم، ص٧٩.
(٢٧) سروش، عبدالكريم. سنت و سكولاريسم، ص ٨٩.