جايگزين رؤيت هلال مى‌شوند ـ هر چند بالفعل، رؤيت محقّق نشده باشد ـ مى‌فهميم كه رؤيت، موضوعيت ندارد. مثلاً با گذشت سى روز از ماه قبل، به حلول ماه جديد حكم مى‌كنيم ولو رؤيت بالفعل محقّق نشود، يا كسى استهلال نكند يا بر اثر وجود مانعى، ماه رؤيت نشود. همچنين اگر هلال در شرق، رؤيت شود اوّل ماه براى نقطه غربى هم عرض آن نيز ثابت مى‌شود هر چند كه هلال در نقطه غربى، رؤيت نشود. دلائل متعدّد طريقيت به اين معنى در جلد دوم و چهارم كتاب «رؤيت هلال» مشروحاً بيان شده و ما در اينجا به آنها نمى‌پردازيم.

٣. رؤيت تقديرى يا امكان رؤيت نيز مُثبت حلول ماه جديد است. بدين معنى هرگاه ماه در وضعى باشد كه اگر مانعى در آسمان نباشد و مردم استهلال كنند، ديده مى‌شود؛ همين اندازه براى اثبات اوّل ماه كافى است. بنابراين اگر بر اساس محاسبه قطعى به اتفاق كارشناسان و اهل خبره، ماه در موقعيتى باشد كه «لولا المانع لرئى» هر چند ديده نشود، اوّل ماه ثابت مى‌شود. به عبارت ديگر چنان كه گذشت، تنها خروج ماه از محاق، مُثبتِ حلولِ ماه جديد نيست، بلكه بايد به درجه و حدى برسد كه «قابل رؤيت» باشد و اين قابليت رؤيت، يا امكان رؤيت يا رؤيت تقديرى و يا رؤيت‌پذير بودن ماه، ملاك حلول ماه جديد است.

بنابراين، از هر طريق و وسيله‌اى كه يقين يا اطمينان حاصل شد كه ماه، قابل رؤيت است مانند سخن منجّمان و هيويان، اوّل ماه ثابت مى‌شود؛ هر چند ماه بر اثر موانعى رؤيت نشود يا كسى استهلال نكرده باشد. ادله اين سخن را در گفتار ديگرى با عنوان «اعتبار قول هيويان در رؤيت هلال» آورده‌ام و اقوال ديگر را نيز در اين موضوع در جلد دوم و چهارم كتاب «رؤيت هلال» نقل كرده‌ام.

٤. در بسيارى از ماههاى قمرى، وضع ماه بدين منوال است كه هلال شب سى‌ام با چشم غير مسلح قابل رؤيت نيست ولى با ابزار، ديده مى‌شود؛ يعنى ماه، پس از خروج از محاق، هنوز به درجه‌اى نرسيده و آنقدر نور كسب نكرده كه بتوان آن را بدون ابزار ديد، ولى با چشم مسلح ممكن است. لازمه اين امر آن است كه اگر رؤيت هلال با چشم مسلح معتبر باشد، حلول ماه، يك روز زودتر ثابت شود و اگر رؤيت بدون ابزار ملاك باشد، آغاز