روشنفكران دينى مشاهد مى‌شود. به عبارت ديگر، مهمترين دغدغه جريان روشنفكرى نسبت به دين، تقابل عقلانيت انسان متجدد با تسليم و تعبّد در دين است. آنان در مواجهه با آموزه‌هاى دينى ـ تحت تأثير فضاى حاكم بر مدرنيسم ـ گرفتار پيش داورى شده و غالباً تفسيرى از متون دينى ارائه مى‌دهند كه خالى از هرگونه راز و غيب باشد. در حالى كه معتقدند دين، به جهان غيب و راز تعلق دارد و تهى كردن آن از راز و تعبّد به استحاله و تحريف آن مى‌انجامد. اين تفسيرها كه در بسيارى از موارد، تحميلى و مصداق «تفسير به رأى» است، تصويرى از دين ارائه مى‌دهد كه آن را تا حد ساخته انديشه بشر پايين مى‌آورد. مباحث آينده اين نوشتار، ارائه دلايل و مصاديق مستند و روشن اين ادعا هستند.

البته اين تلقى نيز صحيح نيست كه همه گزاره‌ها و مفاهيم دينى بايد داراى فهم و قرائتى راز آلود و عقل گريز باشد. بى ترديد، بخش فراوانى از پيام‌هاى دين با دستاوردهاى عقل بشر مطابق و هماهنگ است. لذا به طور موردى امكان دارد برخى از آراء روشنفكران دينى پيرامون مباحث و مسائل فقهى و معارف دينى بر ساير انديشه‌ها برترى داشته باشد. اما ـ چنان كه گذشت ـ افراط در ارائه تفسيرهاى تعبد گريز از دين همچون زياده روى در طرح تفسيرهاى كاملاً راز آلود و عقل گريز از دين، نكوهيده است. و هر دو گروه، گرفتار پيش داورى گرديده‌اند.

روشنفكران دينى، در فرار از تعبد و راز آن قدر اصرار دارند كه در بيشتر موارد به راحتى مى‌توان تفسير و فهم آنان را از بسيارى از متون دينى پيش گويى نمود ـ چنانچه تفسيرهاى قشرى طيف مقابل آنان نيز قابل پيش بينى است ـ از اين رو، آنان كمتر خود را با متون دينى درگير مى‌كنند و به كاوش و دقت در فهم متون مى‌پردازند. بلكه انتظار، پيش فرض و درنهايت، پيش داورى خود را كه برخاسته از عقلانيت عصرى آنان است، به عنوان قرائت صحيح از دين ارائه مى‌دهند.