و) چنان كه در سخن مرحوم آية اللّه‌ خويي گذشت، مولى احمد نراقى نيز مانند آية اللّه‌ خويى در مستند قائل به عدم لزوم اتحاد آفاق است. ولى نراقى در كتاب ممتّع و اِفتايى رسائل و مسائل و نيز كتاب تذكرة الأحباب از مسلك مشهور دفاع كرده و قائل به لزوم اتحاد آفاق شده است و اگر مستند را پيش از اين نظر نوشته باشد پيداست كه نمى‌توان وى را از طرفداران مسلك آية اللّه‌ خويى دانست. قسمتى از سخنان نراقى در رسائل و مسائل چنين است:

... هرگاه دو شهر در طول تفاوت فاحش داشته باشند... رؤيت هلال در بلد قليل الطول موجب ثبوت اوّل ماه در بلد كثير الطول نمى‌شود... .

چون اينها معلوم شد، معلوم مى‌شود كه رؤيت هلال در بغداد كفايت ثبوت اوّل ماه در كشمير نمى‌كند... و همچنين ديدن در مصر كفايت از براى بغداد نمى‌كند و... .

... در قواعد مسلّمه هست كه مطلق منصرف به فرد شايع مى‌شود و در بغداد ثابت شدن رؤيت به رؤيت در كشمير مثلاً از فروض نادره است. پس مراد شارع امرى است كه شايع است كه ثبوت رؤيت در ولايات قريبه به هم باشد. و از اين راه مى‌توان گفت كه: مطلقاً همين كه دو بلد بسيار از هم دور باشند رؤيت احدهما مطلقاً كفايت ديگرى را نمى‌كند، خواه عرض و طول آنها را بدانيم يا نه، همچنان كه ظاهر آن است كه مشهور ميان علماى دين است از قرار تصريح بعضى از علماء (١٤) .

و در تذكرة الأحباب مى‌نويسد:

مسألة هشتم: هرگاه در ولايت، اوّل ماه ثابت شود و در ولايت ديگر ثابت نشود، پس هرگاه دو ولايت نزديك به هم باشند ـ مانند بغداد و كوفه يا كاشان و اصفهان يا شيراز و بصره ـ حكم آنها يكى است... و هرگاه ولايات متباعده باشند ـ مانند مصر و بغداد يا بغداد و هرات و يا اصفهان و قندهار ـ حكم آنها يكى نيست بنابر اقوى. (١٥)

(١٤) رؤيت هلال، ج٣، ص٢٢١٤ ـ ٢٢١٨.
(١٥) همان، ص٢٢٢٢.