كامل اسلام و تجدد گرايى نياز دارد، از محدوده اين نوشتار خارج است و ما دراين گفتار به اين نكته اكتفا مى‌كنيم كه اين گروه، از يك سو در جهت مدر نيزاسيون و سكولاريزاسيون فقه ـ و به طور اعم، اسلام ـ گام بر مى‌دارند و از سوى ديگر، به صراحت از اين واقعيت تلخ ياد مى‌كنند كه فرايند مدرنيته و سكولاريته، حركتى دين گريز، بلكه دين ستيز است. اين نمونه‌اى از تناقضات آشكار اين طيف از روشنفكران مذهبى است كه نوشتار حاضر به گزارش از آن مى‌پردازد.

بخش اوّل: دين و مدرنيسم

انسان در فرايند مدرنيته، تحولى شگرف يافت و پيش از آن كه به تغيير جهان پيرامون خود و تسلّط برآن دست يابد، انديشه خود را نسبت به خويش و طبيعت و ماوراء آن، تغيير داد. و در آغاز، اين انقلاب فكرى بود كه او را به سوى دگرگونى‌هاى بيرونى رهنمون ساخت. در زمينه شناخت بنيادين ويژگى‌هاى انسان متجدد و حقيقت تجددگرايى، كاوش‌هاى فراوانى صورت گرفته است و محققان به نتايج مختلفى دست يافته‌اند. (٨) در عين حال مى‌توان با چشم پوشى از ارائه تعريف و تحليلى كامل، تنها به برخى از مؤلّفه‌هاى مهم مدرنيته ـ از زبان روشنفكران دينى ـ اكتفا كرد.

تذكر اين نكته ضرورى است كه ويژگى‌هاى مدرنيته، درهر فرد يا جامعه مدرن، به يك اندازه ظهور نمى‌كند. به عبارتى، مدرنيته واقعيتى مشكك و ذو مراتب است و براساس آن، مى‌توان فرد يا جامعه‌اى را كه سهم بيشترى از مؤلّفه‌هاى مدرنيته را داراست، متجددتر خواند.

(٨) تنوّع گسترده آراء فيلسوفان غربى در شناخت و تعريف واقعيت ملموس مدرنيته ـ مانند بسيارى ديگر از واقعيت‌ها و مفاهيم مطرح در جهان كنونى ـ آن را به معمّايى دشوار تبديل نموده است، تا جايى كه تعيين دقيق مرزهاى مفهومى براى آن را آرزويى دست نايافتنى مى‌نمايد. براى آشنايى بابرخى از اين نظرات، مراجعه شود به: احمدى، بابك، معماى مدرنيته، نشر مركز،چاپ سوم، تهران ١٣٨٢.