فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١١ - روشنفكران دينى و مدرنيزاسيون فقه(١) مسعود امامى
مىكنند ـ گواهى روشن بر اقرار در ناتوانى ايفاى مسئوليتى است كه بردوش خويش نهادهاند.
اى كاش! روشنفكر دينى به همين مقدار بسنده مىكرد و از صرف يك ادعاى بدون پشتوانه علمى پا را فراتر نمىنهاد. ولى افسوس! داعيه دارى كه ازتباين مبانى تجدّد و دين دارى خبر مىدهد و با اين حال، در ترجيح جهان قديم و جديد، يا سنّت و تجدد بريكديگر ـ اظهار نادانى مىكند، به تفسير و تأويل دين الهى مىپردازد و بسيارى از آيات، روايات و يا باورها و قانون هايى از شريعت را در مقابل رضايت انسان مدرن به حراج مىگذارد و نام آن را «عصرى نمودن فهم دين» مىنهد. نوشتار حاضر، رد پاى دين فروشى اين طيف از روشنفكران را در حوزه فقه و شريعت مىكاود و در منظر اهل انديشه قرار مىدهد.
روشنفكران دينى ـ چنانچه بعدها خواهد آمد ـ داراى آراء و نظرات گوناگونى پيرامون فقه و مباحث جانبى آن هستند كه تحليل و نقد هريك از آنها، مقالهاى مستقل مىطلبد. بنابراين، نوشتار حاضر تنها به گزارشى از اين آراء بسنده مىنمايد و از نقادى و داورى پيرامون تك تك آنها خوددارى مىكند.
دراين ميان، به وضوح مىتوان وجوه مشتركى ميان اين انديشههاى فقهى و دينى يافت كه آنها را با هم هماهنگ نشان مىدهد. موضعگيرىهاى روشنفكران در مقابل فقه سنتى و كلاسيك، همگى حكايت از دغدغهها و انگيزههاى خاصى دارد كه به اظهار نظرهاى فقهى آنان سمت و سويى خاص مىبخشد. اين اهداف و انگيزهها ـ چنان كه گذشت ـ برخاسته از رسالتى است كه اين طيف از روشنفكران دينى بر عهده خويش مىبينند و آن، آشتى ميان دين و ديندارى با مبانى انديشه و زندگى انسان مدرن است.
(٥٧) مىكوشد بين آنها، آشتى برقرار كند. يا به تعبير روشن تر مهمترين دغدغه روشنفكر دينى، عبارت است از نشان دادن اين كه چگونه مىتوان در دنياى مدرن ديندار بود(عملاً و نظراً). دين در ذات خود متعلق به دنياى راز آلود است و ما اكنون در دنياى راز زدايى شده زندگى مىكنيم. جمع بين دو دنياى راز آلود و راز زدايى شده از مهمترين دغدغههاى هر روشنفكر دينى است».(آيين شهريارى، ص٤٠٨).