فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٦٨ - عبور از مقابل نمازگزار پژوهشى به شيوه فقه مقارن (پژوهشى به شيوه فقه مقارن) امير رحمانى

مى‌كند كه جمهور قائل شده‌اند اگر شخصى عبور كرد و او را دفع نكرد، سزاوار نيست كه وى را برگرداند، چرا كه اين كار موجب اعاده عبور است.

از ابن ابى حمزه نقل مى‌كند كه از اطلاق شيطان بر عابر فهميده مى‌شود كه مراد از مقاتله، مدافعه لطيفه است، نه حقيقت قتال، چرا كه مقابله شيطان به استعاذه و تستّر راز اوست، به گفتن با بسم اللّه‌ و مانند آن. (١١٤)

از مجموع كلمات علماى مذاهب روشن مى‌شود كه چيزى بيش از دفع خفيف مثل اشاره با دست و حداكثر جلوگيرى از عبور با گرفتن لباس عابر را تجويز نمى‌كنند، و هر عملى كه منافات با نماز داشته باشد يا فعل كثير حساب شود و نمازگزار را از نماز باز دارد و بيش از عبور شخصى از مقابل، موجب پراكندگى حواس و اشتغال خاطر و رويگردانى از روح نماز گردد، مطلوب نمى‌دانند، بلكه در بسيارى موارد موجب بطلان نماز و مفسده بيشتر و فتنه مى‌شمارند، با اين همه رعينى در شرح صحيح بخارى، حمل قتال بر معنى حقيقى را به گروهى از شافعيه نسبت مى‌دهد. (١١٥) اين كلام از نووى در مجموع نيز گذشت.

شوكانى پس از ذكر اين قول به بيان استبعاد و استغراب علما مى‌پردازد و از بيهقى از خود شافعى روايت مى‌كند كه مراد از مقاتله دفعى است اشدّ از دفع اوّل. (١١٦)

اما صرف نظر از فتاوى علماى مذاهب، وجود احاديثى كه در آن عابر شيطان نام گرفته و به قتال و جنگ با او امر شده، نيز انتشار حكم قطع و بطلان نماز به سبب عبور در برخى موارد و حرمت آن و نقل احاديثى كه توهّم دلالت بر اين ادعا را دارد، هم چنين نقل سيره برخى صحابه كه دائماً مردم به پيروى سنت آنان امر مى‌شوند، كافى است تا اين توهّم دامنگير گروهى از مسلمانان شود كه اگر كسى از مقابل آنان عبور كرد، نماز را در صورت و يا به واقع به هم زنند و مشغول سنگ پرانى يا لعن و نفرين عابر شوند و (١١٧) با هم به نزاع و مشاجره و حرمت شكنى بپردازند!