خود داشت به خوبى از پس حلّ مشكل تازه مسلمانان بر مى‌آمد، و پيامبر(ص) با ارايه قواعد توانست تعاليم فقهى خود را به سرعت در ميان آنها رواج دهد. از سوى ديگر، جامعه، شديداً به حافظه افراد و مهارت‌هاى شخصى براى حفظ روش‌هاى جديد زندگى در چارچوب اسلام(فقه) وابسته بود.

طبيعى است كه پيامبر(ص) ترجيح دهد، به جاى بيان بسيارى از احكام جزئى به قاعده سازى روى آورد. قواعد، ضمن آنكه بسيار كم‌حجم‌تر از احكام جزئى بودند؛ زبانى مشخص و راحت نيز داشتند. اين ويژگى به تازه مسلمانان، امكان مى‌داد تا به راحتى، وظيفه مهم پاسدارى از نخستين ميراث‌هاى فرهنگ اسلامى را به انجام رسانند؛ خصوصاً، فرصتى را كه پيامبر(ص) براى ارايه تمام اجزاى دين مانند، اخلاق، فقه، معارف و... در اختيار داشت كم بود، و اين به نوبه خود سبب مى‌شد تا شيوه‌اى بهتر را براى بهره‌گيرى از فرصت‌ها جهت ارايه دين ـ و از جمله فقه ـ انتخاب كند.

پيامبر(ص) بيش و پيش از هر چيز تلاش كرد تا قواعد فورى و ضرورى جامعه آن روز را ارايه دهد و بخشى از انديشه جديد حقوق اسلامى را جايگزين خصلت‌هاى جاهلى نمايد؛ خصلت‌هايى كه گاهى جنبه اجتماعى داشته و در عين حال منحط بودند. به اين دليل، قواعدى كه پيامبر(ص ) ارايه مى‌فرمود، عمدتاً به حوزه‌هاى زير مربوط مى‌شد يا كاركردى فعال در اين حوزه‌ها داشت:

الف. حوزه تخاصمات:

از آن جا كه جامعه جاهلى، براى تخاصم و درگيرى ميان مردم و ايجاد تنش در روابط اجتماعى آماده بود از اين رو، بخش گسترده‌اى از قواعد نبوى به ارايه مباحثى اختصاص پيدا كرد كه به ايجاد روش‌هاى حل مناقشات مى‌پرداخت؛ قواعدى مانند:

ـ «انّما اقضى بالبينات»، (١٧) «البينة على المدّعي و اليمين على المدّعى عليه» (١٨) و امثال اين

(١٧) اصول كافي، ج٧، ص٤١٤.
(١٨) وسائل الشيعه، ج١٨، ص٤٤٣، سنن ابن ماجه، ج٢، ص٧٧٨.