با توجه به اين تعارض آشكار، نمى‌توان به اين روايات اعتماد كرد، و از آنجا كه امر، در اين روايات، داير بين سنت و بدعت است، ترك سنت متعيّن مى‌شود، زيرا در ترك سنت عذابى نيست، اما ارتكاب بدعت عذاب دارد.

سخن فقها در باره تثويب

كسانى از صحابه و تابعين تثويب را بدعت دانسته و معتقدند پيامبر(ص) در اين زمينه دستورى صادر نكرده، بلكه اين مسأله پس از رحلت آن حضرت اتفاق افتاده است:

١. ابن جريح مى‌گويد:

عمروبن حفص به من خبرداد كه سعدِ مؤذّن اوّلين كسى بود كه در دوران خلافت عمر گفت: «الصلاة خير من النوم»، عمر گفت: اين كار بدعت است و آن را رها كرد. بلال هيچ گاه براى عمر اذان نگفت.

٢. ابن جريح همچنين مى‌گويد:

حسن بن مسلم به من گفت: مردى از طاووس پرسيد: چه زمانى عبارت «الصلاة خير من النوم» در اذان گفته شد؟

طاووس در پاسخ گفت: ابن عبارت در دوره رسول خدا(ص) گفته نشد؛ اما بلال پس از رحلت رسول خدا(ص) و در زمان خلافت ابوبكر اين عبارت را از مردى كه مؤذّن نبود شنيد و آن را از او فرا گرفت و در اذان به كار برد.

ابوبكر مدتى كوتاه پس از اين ماجرا در گذشت، و خلافت به عمر رسيد. عمر گفت: «اى كاش بلال را از چيزى كه ايجاد كرد، نهى مى‌كرديم». گويا اين سخن را فراموش كرد و مردم تا به امروزه، آن گونه، اذان مى‌گويند. (٨٩)

٣. عبدالرزاق از ابن عيينه از ليث از مجاهد نقل كرده است:

روزى با ابن عمر بودم كه شنيد مردى در مسجد عبارت: «الصلاة خيرٌ من النوم»

(٨٩) كنز العمال، ج٨، ص٣٥٧، شماره ٢٣٢٥٢ و ٢٣٢٥١؛ اين روايت را عبدالرزاق نيز در المصنف، ج١، ص٤٧٤، شماره ١٨٢٧ و ١٨٢٨ و ١٨٢٩، آورده است.