٣. مشكل بزرگ‌تر قول به اعتبار رؤيت هلال با چشم مسلح اين است كه قدرت دوربين‌ها و تلسكوپ‌ها يكسان نيست. آيا مثلاً تلسكوپ‌هاى موجود در ايران معيار است يا مطلق تلسكوپ مراد است هر چند كه بسيار پر قدرت و پيشرفته باشد مانند هابل در آمريكا؟ به عقيده كارشناسان، شايد هلال ماه با تلسكوپ‌هاى معمولى موجود در ايران قابل رؤيت نباشد، امّا با تلسكوپ هابل، بتوان ماه را ديد و چه بسا در آينده تلسكوپ قوى‌ترى نيز ساخته شود.

در اين صورت، گاهى اوقات و در بعضى از افق‌ها اگر رؤيت با هابل را معتبر بدانيم ماه يك روز زودتر ثابت مى‌شود و اگر فقط رؤيت با تلسكوپ‌هاى معمولى معتبر باشد (٣٧) مسئله، صورت ديگرى خواهد داشت.

اين ضابطه‌مند نبودن و تفاوت معيار ـ كه قطعاً مخالف در مقام تحديد بودن شارع است ـ يكى از شواهد ضعف اين قول است.

١. بر فرض كه اين ادلّه مدّعاى ما را به طور قطع ثابت نكند، لااقل در اعتبار رؤيت با چشم مسلح تشكيك ايجاد مى‌كند، و حداقل شك مى‌كنيم كه آيا رؤيت با چشم مسلح معتبر است يا معتبر نيست؟ و از طرفى هم در روايات وارد شده كه يوم الشك(آخر ماه مبارك) را روزه بگيريد و ماه را كامل(سى روز) كنيد. (٣٨)

٢. در صورتى كه از ادلّه چيزى استفاده نشود، و اعتبار رؤيت با چشم مسلح مشكوك باشد، استصحاب موضوعى بقاى ماه، و استصحاب حكمى وجوب صوم(در ماه رمضان) جارى است. (٣٩)

چند نكته

١. عدم اعتبار رؤيت هلال با چشم مسلح به معناى استفاده نكردن از ابزار و فنّاورى جديد و پيشرفت‌هاى علمى و بى تأثير بودن آنها در رؤيت هلال نيست، بلكه اين ابزارها

(٣٧) مقاله «بررسى حكم شرعى رؤيت هلال با چشم مسلّح».
(٣٨) رؤيت هلال، ج٢، ص١٠٣٦ـ ١٠٦٦ و ١٣٧٥ ـ ١٣٧٧.
(٣٩) همان، ج٢، ص١٠٦٤ ـ ١٠٦٦ و ١٤٤٠ ـ ١٤٤١.