كارايى‌هاى بسيارى در اين مسأله دارند كه چون در مقاله «اعتبار قول هيوى در رؤيت هلال» و در جلد دوم و چهارم كتاب «رؤيت هلال» موارد كارايى آنها را بيان كرده‌ام از اين رو از بيان دوباره در اينجا چشم مى‌پوشم.

٢. اختلاف در مسأله رؤيت هلال با چشم مسلّح به مسلك مشهور فقها ـ يعنى لزوم اشتراك و اتحاد آفاق ـ اختصاص ندارد، بلكه بر مبناى مرحوم آية اللّه‌ خويى رحمه اللّه‌ و عده‌اى ديگر نيز مبتنى بر عدم لزوم اتحاد آفاق، سارى و جارى است.

٣. بحث رؤيت هلال با چشم مسلح از مسائل مستحدثه است و سابقه چندانى در فقه ندارد. از اين رو پاره‌اى از استدلالها در اين بحث چندان قوى و كامل نيست. مثلاً برخى از طرفداران اعتبار رؤيت هلال با چشم مسلح به همين دليل اكتفا مى‌كنند كه «رؤيت در روايات، مطلق است و شامل رؤيت با چشم مسلح هم مى‌شود!» و اگر اشكال شود كه رؤيت و سمع در روايات تعيين حدّ ترخص هم مطلق است، چرا در آنجا چشم مسلّح را معتبر نمى‌دانيد، نمى‌توانند پاسخى بدهند؟

همچنين مخالفان اعتبار رؤيت با چشم مسلح هم به اين دليل اكتفا كرده‌اند كه «رؤيت به رؤيت متعارف در زمان شارع مقدس انصراف دارد» (٤٠) ولى دليلى براى انصراف ذكر نكرده‌اند. از همين رو مى‌توان اشكال كرد كه چرا در روايات دسته اوّل مانند نظر به نامحرم، قائل به انصراف نمى‌شويد؟

٤. قول مشهور در ميان فقهاى عصر ما، عدم اعتبار رؤيت با چشم مسلح است كه حضرات آيات: امام خمينى، خويى، شهيد سيد محمد باقر صدر و شهيد سيد محمد صدر (٤١) از جمله اين فقيهان هستند.

آية اللّه‌ خويى(ره) مى‌گويد:

«لا عبرة بالرؤية بالعين المسلّحة... نعم، لابأس بتعيين المحلّ بها ثمّ النظر بالعين المجرّدة، فإذا كان قابلاً للرؤية و لو بالاستعانة من تلك الآلات في تحقيق المقدمات

(٤٠) همان، ج٢، ص١١٨٨ ـ ١١٩٢، ١٢٦٨ ـ ١٢٦٩ و ١٤٧٨ ـ ١٤٧٩.
(٤١) رؤيت هلال، ج٤، بخش سوم.