عينى در شرح صحيح بخارى پس از بيان كلام نووى در حمل قطع نزد جمهور بر قطع خشوع مى‌گويد: اين حمل نيكوست، اگر رواياتى كه در اين باب نقل شده، همه دريك سطح باشد. اما اگر گفتيم: احاديث جمهور اقوا و اصحّ از احاديث مخالفان است، پس اخذ به اقوى، اولى و اقوى است. (٢٠٤)

بالاخره اين كه حتى اگر تعارض و تساوى دو طائفه را بپذيريم، اين قاعده محكم است كه ابوداود ذكر كرده و آن اين كه اگر دو خبر از رسول اللّه‌(ص) تنازع كند، به خبرى اعتنا مى‌شود كه اصحاب پس از وى به آن عمل كرده‌اند، و هيچ شبهه‌اى نيست كه مشهور صحابه قائل به عدم قطع شده، بلكه ادعاى اجماع صحابه شده است. (٢٠٥)

رد قول منسوب به احمد بن حنبل

ابن قدامه در كتاب المغنى، قول را به احمد نسبت داده كه قاطع فقط سگ سياه خالص است و دليل آن روايت ابوذر است، چرا كه دليل مخصّص آن، يعنى روايت ابن عباس و فضل و عايشه، الاغ و زن را خارج كرده، ولى سگ مذكور در روايت فضل كه پيامبر مبالاتى به عبور آن نكرده، معيّن نشده و شايد اسود نبوده يا دور بوده است. لذا حجيت روايت ابوذر در سگ سياه باقى است،(٢٠٦) و اين تقريب را شوكانى و غير او نيز براى احمد ذكر كرده‌اند، لكن از آنچه پيرامون روايت ابوذر و سقوط آن در مقام تعارض گفتيم، سستى اين كلام واضح مى‌شود، مگر اين كه اشكال ديگرى در اين استدلال وجود دارد و آن اين كه از آنچه در روايت ابوذر به عنوان وجه قاطعيت سگ سياه، نه سائر سگها ذكر شده و اين كه سگ سياه شيطان است، كبرايى كلى فهميده مى‌شود و آن اين كه: هرگاه عابر شيطان باشد، نماز را قطع مى‌كند، و اين علت بر سگ سياه منطبق شده، نه ديگر سگها.

ابن تيميه همين كبرى را از روايت ديگرى استفاده كرده و علت قول احمد به قاطعيت كلب اسود را ثبوت همين كبرى دانسته است.

وى براى بيان بطلان نماز به عبور جنى شيطان به روايتى استدلال مى‌كند كه مى‌گويد:

شب گذشته شيطان متعرض من شد تا نمازم را قطع كند، پس او را گرفتم و مى‌خواستم به ستونى از ستونهاى مسجد ببندم... پس خبر داد كه شيطان مى‌خواسته نمازش را قطع كند، پس اين نيز مقتضى است كه عبور شيطان مبطل نماز

(٢٠٤) العينى في شرح صحيح البخارى، ج٤، ص٢٧٩.
(٢٠٥) الحاوى الكبير، ٢.
(٢٠٦) المغنى و الشرح الكبير، ج٢، ص٨٠.