هم سويى با انديشه‌هاى غربى به چشم مى‌خورد. البته اين نكته به تنهايى نمى‌تواند اشكالى منطقى و علمى بر روشنفكرى مذهبى در ايران باشد. اما اگر نكات ديگرى نيز به آن اضافه شود، گوياى نوعى ناهمگونى درانديشه روشنفكرى مذهبى در ايران است؛ ناهمگونى كه فقط به حوزه اظهارات فقهى آنان مربوط نمى‌شود، بلكه در نگاهى كلى‌تر، مجموعه انديشه طيف مزبور، گرفتار آن است و پيوسته با آن دست و پنجه نرم مى‌كند. اين آشفتگى كه در موارد بسيارى، به موضع‌گيرى‌هاى علمى و عملى متناقض، منجر مى‌گردد و گاهى در زندگى شخصى برخى از آنها نيز نفوذ مى‌كند، برخاسته از هدف ناممكنى است كه در پيش گرفته‌اند. آنان با پذيرش و استقبال از ورود ناخواسته مدرنيته به جهان اسلام، درصدد سازش ميان مبانى و زير ساخت‌هاى فكرى آن با آموزه‌هاى اسلام برآمده و به گمان خويش، چالش موجود بين سنت و مدرنيسم را برطرف ساخته‌اند:

«روشنفكر دينى، كسى است كه هم علاقه به دين دارد هم علاقه به فكر مدرن هم گامى در سنّت دارد هم گامى در مدرنيته و در شكاف بين سنت و مدرنيته حركت مى‌كند. و عزيزترين متاع كهن و سنتى را كه عبارت باشد از دين با عزيزترين متاع مدرنيته را كه عبارت است از عقل مدرن در كنارهم مى‌نشاند و مى‌كوشد بين آنها، آشتى برقرار كند. يا به تعبير روشن‌تر مهم‌ترين دغدغه روشنفكر دينى، عبارت است از نشان دادن اينكه چگونه مى‌توان در دنياى مدرن ديندار بود(عملاً و نظراً). دين، در ذات خود متعلق به دنياى راز آلود است و ما اكنون در دنياى راز زدايى شده زندگى مى‌كنيم. جمع بين دو دنياى راز آلود و راز زدايى شده از مهم‌ترين دغدغه‌هاى هر روشنفكر دينى است». (٧)

اين گروه از روشنفكران ـ آگاهانه ـ در راهى قدم نهاده‌اند كه به نظر بسيارى از سنت گرايان، روشنفكران مذهبى و غير مذهبى محكوم به شكست، تحريف و تغيير و محو مفاهيم دين ـ خصوصاً اسلام ـ است. تحقيق و داورى در اين زمينه كه به شناخت و معرفى

(٧) آيين شهريارى، ص ٤٠٨ و نيز مراجعه شود به: قبض و بسط تئوريك شريعت، ديباچه، ص ٤٧ تا ٦٢ و بسط تجربه نبوى، ص٣٧٢.