بر خلاف روايات دسته اوّل كه رؤيت، سمع، نظر و استماع در آنها در مقام تحديد چيز ديگرى نيست و طريقيت ندارد بلكه موضوعيت دارد و مطلق است. مثلاً: نظر به نامحرم، چه با دوربين و تلسكوپ و چه با چشم عادى حرام است و از سوى ديگر شنيدن فضائل امير المؤمنين(ع) چه از ابزارهايى مانند راديو، تلويزيون، تلفن، بى سيم و بلندگو و چه بدون اينها، همه استماع است و مطابق روايت مذكور، فضيلت دارد. همچنين در موارد ديگرى مانند «من سمع رجلاً ينادى يا للمسلمين» و «شنيدن غنا و لهو» فرقى بين شنيدن از ابزارهايى مثل راديو و شنيدن بدون ابزار نيست، چون در همه اين موارد؛ خود شنيدن و ديدن موضوعيت دارد و براى چيز ديگرى طرق نيست، لذا چيز ديگرى غير از شنيدن و ديدن، جانشين آن نمى‌شود، بخلاف روايات دسته دوم كه طريقيت دارند و چون طريقيت دارند از هر راهى كه مقدار مورد نظر آن روايات احراز شود حكم مترتّب مى‌شود هر چند كه سمع و نظرى هم در كار نباشد.

رؤيت هلال

اكنون به رؤيت هلال مى‌پردازيم، و آن را از اين جهت بررسى مى‌كنيم:

١. گرچه موضوع احكام شرعى مانند روزه ماه مبارك «شهر رمضان» است ولى مسلّماً شروع و آغاز ماه قمرى با صرفِ خروج ماه از تحت الشعاع و مُحاق، محقّق نمى‌شود بلكه ملاك آغاز ماههاى قمرى «رؤيت هلال» مى‌باشد. دليل اين مدّعا مشروحاً در جلد دوم و چهارم كتاب «رؤيت هلال» آمده است. (٣١)

٢. حقيقت آن است كه رؤيت هلال طريقيت دارد نه موضوعيت، چنان كه بسيارى از فقيهان نيز بر اين باورند. (٣٢) يعنى از آنجا كه در شرع مقدس نشانه‌ها و علائم ديگرى

(٣١) رؤيت هلال، ج٢و٤، ص١١٥٩، ١١٨٥، ١٢٧١ـ ١٢٧٤، ١٣٨٣ ـ ١٣٨٤، ١٤٣٢، ١٤٥٣، ١٤٦٢ و ١٤٧٨.
(٣٢) همان، ج٢، ص١١٨٨، ١٢٦٧ ـ ١٢٦٨ و ١٣٨٣ ـ ١٣٨٤.