فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩ - متولى سهم امام(ع) آیت الله محمد یزدی
در روايتهاى حلّيت خمس، به موارد خاصى تصريح شده است:
١. عن ابى بصير و زرارة و محمّد بن مسلم كلّهم عن ابى جعفر(ع) قال: قال أمير المؤمنين علىّ بن أبى طالب(ع): هلك الناس فى بطونهم و فروجهم لأنهم لم يؤدّوا إلينا حقّنا اَلا و أنّ شيعتنامن ذلك و آبائهم فى حلّ.
مردم از لحاظ شكم و فرج در هلاكند زيرا حقّ ما را در اموال خود ادا نكردهاند، امّا چون شيعيان ما هم در ميان همين مردم هستند، پدران آنان را حلال كـردهايم. (٧)[آنــان را از لحاظ خمسى كه مديون هستند، برئ الذمّه كردهايم.]
٢.از محمّد بن مسلم نقل شده كه امام باقر يا صادق(ع) فرمود: إنّ أشدّ ما فيه الناس يوم القيامة أن يقوم صاحب الخمس فيقول: يا ربّ خمسى،و قد طيبنا ذلك لشيعتنا لتطيب ولادتهم و لتزكو أولادهم.
بدترين چيزى كه مردم در روز قيامت با آن رويارو مىشوند اين است كه مستحقّ خمس به پا مىخيزد و مىگويد: پروردگارا، سهم من از خمس كجاست؟ اين در حالى است كه ما خمس را براى پيروان خود حلال كردهايم تا ولادت و اولاد آنان پاكيزه شود. (٨)
در اكثر روايتهاى باب، پاكيزه كردن نسل را علّت تحليل دانسته اند، به ويژه در مواردى حلّيت را به دشوارى اداى خمس (مثلاً خمسى كه به كنيزان تعلّق گيرد) مقيّد كرده است.
٣ـ آمده است كه امام صادق(ع) در هنگام پاسخ دادن به كسى كه براى طلب حلّيت سهم امام از كنيزان آمده بود،خشمگين شد. يكى از اطرافيان عرض كرد: از شما نمىخواهد كه راهزنى كند بلكه منظورش اين است، سهم امام را در خادمى كه خريده، زنى كه با او ازدواج كرده،ميراثى كه به او رسيده، عطيهاى كه به او داده شده يا تجارتى كه انجام داده،حلال كنيد. امام(ع)فرمود:
(٧)همان، ابواب انفال، باب ٤، روايت ١.
(٨)همان، روايت ٥.