تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٢
نكتهها:
١- منظور از «صَعِيد» و «طَيِّب»
بسيارى از دانشمندان لغت براى «صَعِيد» دو معنى ذكر كردهاند: يكى خاك و ديگرى تمام چيزهائى كه سطح كره زمين را پوشانيده، اعم از خاك، ريگ، سنگ و غيره، و همين موضوع باعث اختلافِ نظر فقهاء در چيزى كه تيمم بر آن جايز است شده، كه:
آيا فقط تيمم بر خاك جايز است؟ و يا سنگ و شن و مانند آن نيز كفايت مىكند؟
ولى با توجه به ريشه لغوى كلمه «صَعِيد» كه همان «صعود و بالا قرار گرفتن» مىباشد، معنى دوم به ذهن نزديكتر است.
«طَيِّب» به چيزهائى گفته مىشود كه با طبع آدمى موافق باشد و در قرآن به بسيارى از موضوعات، اطلاق شده است (الْبَلَدُ الطَّيِّب- مساكن طيّبة- ريح طيّب- حياة طيّبة و ...) و هر چيز پاكيزه را نيز «طيّب» مىگويند؛ زيرا طبع آدمى ذاتاً از اشياء ناپاك متنفر است. و از اينجا روشن مىشود كه: خاكِ تيمم بايد كاملًا پاك و پاكيزه باشد.
مخصوصاً در رواياتى كه از پيشوايان اسلام به ما رسيده، روى اين موضوع كراراً تكيه شده است، در روايتى چنين مىخوانيم:
نَهى أَمِيْرُ الْمُؤْمِنِيْنَ أَنْ يَتَيَمَّمَ الرَّجُلُ بِتُرابٍ مِنْ أَثَرِ الطَّرِيْقِ: «على عليه السلام از تيمم كردن بر خاكهاى آلوده كه در جادهها است نهى فرمود». «١»
قابل توجه اين كه: تيمم اگر چه در قرآن و حديث به معنى همين وظيفه