و به اين ترتيب، جهاد دو هدف جامع دارد كه در آيه فوق به آن اشاره شده:
يكى «هدف الهى» و ديگرى «هدف انسانى» و اين دو، در حقيقت از يكديگر جدا نيستند و به يك واقعيت باز مى‌گردند.
٢- از نظر اسلام محيطى قابل زيست است كه بتوان در آن آزادانه به عقيده صحيح خود عمل نمود.
اما محيطى كه خفقان آن را فرا گرفته و حتى انسان آزاد نيست بگويد:
مسلمانم، قابل زيست نمى‌باشد، و افراد با ايمان آرزو مى‌كنند از چنين محيطى خارج شوند؛ زيرا چنين محيطى مركز فعاليت ستمگران است.
قابل توجه اين كه: «مكّه» هم شهر بسيار مقدس و هم وطن اصلى مهاجران بود، در عين حال، وضع خفقان‌بار آن سبب شد كه از خداى خود بخواهند از آنجا بيرون روند.
٣- در ذيل آيه فوق چنين مى‌خوانيم: مسلمانانى كه در چنگال دشمن گرفتار بوده‌اند براى نجات خويش نخست تقاضاى ولى از جانب خداوند كرده‌اند و سپس نصير براى نجات از چنگال ظالمان.
يعنى قبل از هر چيز وجود «رهبر»، سرپرست لايق و دلسوز لازم است و سپس يار و ياور و نفرات كافى.
بنابراين، وجود يار و ياور هر چند فراوان باشد بدون استفاده از يك رهبرى صحيح بى‌نتيجه است.
٤- افراد با ايمان، همه چيز را از خدا مى‌خواهند و دست نياز به سوى غير او دراز نمى‌كنند، حتى اگر تقاضاى ولىّ و ياور مى‌نمايند، از او مى‌خواهند.
***