كرده، اعمال خود را اصلاح نمايند (گذشته را جبران كنند) و به دامن لطف پروردگار چنگ بزنند و دين و ايمان خود را براى خدا خالص گردانند» «إِلَّا الَّذينَ تابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ اعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَ أَخْلَصُوا دينَهُمْ لِلَّهِ».
و مى‌افزايد: «چنين كسانى سرانجام اهل نجات خواهند شد و با مؤمنان قرين مى‌گردند» «فَأُولئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنينَ».
قابل توجه اين كه: در ذيل آيه مى‌فرمايد: اينها همراه مؤمنان خواهند بود، اشاره به اين كه مقام «مؤمنان ثابت قدم» از آنها برتر و بالاتر است، آنها اصلند و اينها فرع، و از پرتو وجود مؤمنان راستين نور و صفائى مى‌يابند.
و چنين اعلام مى‌دارد: «به زودى خداوند پاداش عظيمى به همه افراد با ايمان خواهد داد» «وَ سَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنينَ أَجْراً عَظيماً».
موضوع ديگرى كه بايد به آن توجه داشت اين است كه: سرنوشت منافقان را به طور مشخص بيان كرده و پائين‌ترين مرحله دوزخ شمرده است، در حالى كه درباره مؤمنان به «اجر عظيم» كه هيچگونه حدّ و مرزى در آن نيست و وابسته به عظمت لطف پروردگار است، اكتفا شده.
***
و سرانجام در تعقيب آيات گذشته كه مجازات شديد كافران و منافقان در آن منعكس بود، در اين آيه به يك «واقعيت مهم» اشاره مى‌شود و آن اين كه:
مجازات‌هاى دردناك الهى نه به خاطر آن است كه خداوند بخواهد از بندگان عاصى «انتقام» بگيرد و يا «قدرت‌نمائى» كند، و يا زيانى كه از رهگذر عصيان آنها بدو رسيده «جبران» نمايد؛ زيرا همه اينها لازمه نقائص و كمبودها است كه ذات پاك خدا از آنها مبرّا است.
بلكه اين مجازات‌ها همگى بازتاب‌ها و نتايج سوء اعمال و عقائد خود انسان‌ها است، لذا مى‌فرمايد: «خدا چه نيازى به مجازات شما دارد اگر شما شكرگزارى كنيد و ايمان بياوريد»؟ «ما يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَ آمَنْتُمْ».
با توجه به اين كه: حقيقت شكر به كار بردن هر نعمتى است در راهى كه