تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥٩
اين احتمال نيز هست كه ذكر «عدوان» بعد از ذكر «اثم» به اصطلاح از قبيل ذكر عام بعد از خاص، و ذكر «اكل سحت» بعد از آنها از قبيل ذكر اخص بوده باشد.
به اين ترتيب، قبلًا آنها را به خاطر هر گونه گناه مذمت مىكند، و سپس روى دو گناه بزرگ به خاطر اهميتى كه داشتهاند، انگشت مىگذارد، يكى ستمگرى و ديگرى خوردن اموال حرام، اعم از رشوه و غير آن.
كوتاه سخن اين كه: قرآن اين دسته از منافقان اهل كتاب را، به خاطر پردهدرى، جرأت و بىپروائى در برابر هر گونه گناه و به خصوص ستمگرى و بالاخص خوردن اموال نامشروع، همانند رشوه، و ربا و مانند آن مذمت مىكند.
و در پايان آيه، براى تأكيد بر زشتى اعمال آنها مىگويد: «چه عمل زشت و ننگينى آنها انجام مىدادند» «لَبِئْسَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ».
از تعبير «كانُوا يَعْمَلُونَ» چنين استفاده مىشود كه: انجام اين اعمال براى آنها جنبه اتفاقى نداشته، بلكه بر آن مداومت داشته و مكرر مرتكب آن شدهاند.
***
سپس در آيه سوم، حمله را متوجه دانشمندان آنها كرده كه با سكوت خود آنان را به گناه تشويق مىنمودند، مىفرمايد: «چرا دانشمندان مسيحى و علماى يهود، آنها را از سخنان گناهآلود و خوردن اموال نامشروع باز نمىدارند» «لَوْ لا يَنْهاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَ الأَحْبارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الإِثْمَ وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ».
همان طور كه در سابق اشاره كردهايم «رَبَّانِيُّون» جمع «ربّانى» و در اصل، از كلمه «ربّ» گرفته شده، و به معنى دانشمندانى است كه مردم را به سوى خدا دعوت مىكنند، ولى در بسيارى از موارد، اين كلمه، به علماى مذهبى مسيحى اطلاق مىشده است.