گروه دوم مهاجرانند كه البته سابقين نيز جزء آنها بودند و آنها كسانى هستند كه در مكّه به پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله ايمان آوردند و چون كار بر مسلمين در مكّه تنگ شد و جان پيغمبر صلى الله عليه و آله در خطر قرار گرفت به دنبال هجرت پيغمبر صلى الله عليه و آله به مدينه هجرت كردند؛ يعنى از تمام زندگى و خانه و كاشانه خود چشم پوشيدند و به همراه خانواده به مدينه آمدند در حالى كه نه در آنجا خانه‌اى داشتند نه وسيله‌اى براى امرار معاش و تا ساليان دراز با مشكلات دست و پنچه نرم مى‌كردند و سرانجام خداوند گشايشى برايشان فراهم كرد.

البته گروه ديگرى نيز بودند كه قبل از هجرت مسلمين از مكّه به مدينه براى نجات از شر اشرار قريش و مشركان به حبشه هجرت كردند و بعد از مدتى كه اسلام در مدينه استقرار يافت از حبشه به مدينه آمدند.

گروه سوم انصارند كه اهل مدينه بودند، اسلام آورند و مهاجران را با آغوش باز پذيرفتند و با اينكه غالبا زندگى سختى داشتند، با مهاجران مواسات كردند و آنچه را داشتند در واقع با آنان تقسيم نمودند.

البته در ميان انصار هم سابقين و غير سابقين وجود دارند كه قرآن هم به آنها اشاره كرده: «وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرينَ وَالْأَنْصارِ» [١] يعنى آنها كه در پيوستن به پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در مدينه پيشگام شدند و يا آنها كه قبلًا به مكّه آمده بودند و در محل «عقبه» (در نزديكى مكّه) با پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله بيعت كردند. گروه مهاجران و انصار و سابقان را مجموعاً صحابه مى‌نامند.

گروه چهارم كسانى هستند كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله را مشاهده نكردند و در واقع نسلى بعد از مهاجران و انصار بودند، اين نسل دوم را تابعين مى‌گويند كه پيروى از مهاجران و انصار كردند و در قرآن به عنوان‌ «وَالَّذينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ» [٢] و به‌

[١]. توجّه داشته باشيد كه در قرائت مشهور، انصار به كسره خوانده شده كه عطف است بر مهاجرين، نه با ضمه كه عطف بر سابقين باشد.

[٢]. توبه، آيه ١٠٠.