پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٣ - شرح و تفسير نبوت افتخار برتر

إِنَّهُ كانَ تَوَّابا» [١] در آن روز افراد بى‌غرض صفحه دل را از لوث عشق به بت‌ها پاك كردند و مخلصانه وارد اسلام شدند؛ ولى مشركان متعصّب و شيطان صفتانى كه سال‌ها با اسلام در حال جنگ بودند به ظاهر و از روى ناچارى تسليم شدند.

ابوسفيان دشمن شماره يك اسلام و پدر معاويه از كسانى بود كه در آن روز ظاهراً مسلمان شد و خانواده و بستگان او نيز به پيروى او اظهار اسلام كردند.

از همان روز نقشه‌ها عوض شد و دشمنان اسلام به اين فكر افتادند كه از طريق نفوذ در صفوف مسلمانان، روزى به حكومت رسند و بر جاى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله تكيه زنند. تعبير به «رغبة» در جمله بالا اشاره به همين معناست و اين رغبت هيچ منافاتى با رهبت ندارد؛ يعنى پذيرش اسلام از ناحيه آنها آميزه‌اى از ترس و اميد رسيدن به مقام در آينده بود.

آيا چنين اسلامى را مى‌توان با اسلام امير مؤمنان على عليه السلام كه در آغاز بعثت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در برابر آن همه دشمنان و در زمان تنهايى پيامبر اكرم صورت گرفت، يكسان دانست؟

به همين دليل امام عليه السلام در ادامه اين سخن مى‌فرمايد: «اين در حالى بود كه پيشگامان به جهت سبقتشان، رستگار شدند و مهاجران نخستين به فضل و برترى خويش نايل آمدند»؛ (عَلَى‌ حِينَ فَازَ أَهْلُ السَّبْقِ بِسَبْقِهِمْ، وَ ذَهَبَ الْمُهَاجِرُونَ الْأَوَّلُونَ بِفَضْلِهِمْ).

اين سخن به چند گروه بودن مسلمانان كه در قرآن مجيد نيز آمده اشاره دارد در آنجا كه مى‌فرمايد: «وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرينَ وَ الْأَنْصارِ وَ الَّذينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْه» [٢] گروهى از پيشگامان در اسلام بودند كه امام عليه السلام در اين ميان پيشگام پيشگامان بود و گروه ديگرى اسلام را پذيرفتند و

[١]. فتح، آيه ١- ٣.

[٢]. توبه، آيه ١٠٠.