پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٧٩ - شرح و تفسير بيست و هشت اندرز ديگر

شود و به خدا ايمان آورد، به محكم‌ترين دستگيره، چنگ زده است». [١]

بعضى گفته‌اند منظور از وسيله، ايمان و قرآن مجيد است ولى روشن است كه جمله مفهوم گسترده‌ترى دارد و تمام وسائلى كه انسان را به خدا نزديك‌تر مى‌كند را در بر مى‌گيرد.

البته اين سخن بدين معنا نيست كه ما به سراغ عالم اسباب نرويم و نيز بدان معنا نيست كه توسل به معصومين عليهم السلام نداشته باشيم، چرا كه اگر ذات پاك مسبب الاسباب را در پشت عالم اسباب ببينيم و توسل به معصومين عليهم السلام را به عنوان شفاعت در پيشگاه خدا بشمريم تمام اينها مصاديقى از رابطه با خدا محسوب مى‌شود.

هفدهم. «كسى كه به (كار و حق) تو اهمّيّت نمى‌دهد در واقع دشمن توست»؛ (وَ مَنْ لَمْ يُبَالِكَ فَهُوَ عَدُوُّكَ).

البته منظور كسانى هستند كه به نحوى با انسان ارتباط دارند و شايد دم از دوستى مى‌زنند؛ اما هنگامى كه پاى دفاع از حق، آبرو و شخصيت به ميان مى‌آيد كاملًا خونسرد و بى‌تفاوتند. اين نشان مى‌دهد كه آنها در اظهار دوستى صادق نيستند و نوعى عداوت مضمر در درون دارند.

بنابراين مجبور نيستيم كه اين جمله را فقط ناظر به رابطه مردم با زمامداران جامعه بدانيم و بگوييم افرادى از مردم كه در پيش‌آمدهاى سياسى و اجتماعى و مانند آن هيچ گونه اظهار هماهنگى با برنامه‌هاى زمامداران ندارند و بى‌اعتنا از كنار آن مى‌گذرند، آنها در واقع مخالف آن نظام و دشمن آن وادى هستند. [٢] به خصوص اينكه حال و هواى اين وصيّت‌نامه مربوط به رابطه خلق با زمامداران نيست، بلكه رابطه مردم با يكديگر را روشن مى‌سازد.

[١]. بقره، آيه ٢٥٦.

[٢]. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد و شرح نهج‌البلاغه مرحوم مغنيه.