پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣٩ - نكته مقايسه علم و جهل بشر

ترتيب نيست مشكلى از اين نظر در تفسير عبارت پيدا نمى‌شود.

اين احتمال نيز كاملًا پذيرفتنى است كه نظر امام عليه السلام به دوران تكامل جنينى و رشد پس از تولد است؛ زيرا نطفه‌اى كه در رحم مادر قرار مى‌گيرد، از روزى الهى كه در رحم مادر براى او حواله شده پيوسته بهره مى‌گيرد و به دنبال آن مراحل تكامل را يكى بعد از ديگرى سير مى‌كند حتى زمانى كه متولد مى‌شود و روزى او از خون به شير مادر مبدل مى‌گردد، باز هم مراحل تسويه و تكامل را تا مدت زيادى ادامه مى‌دهد، بنابراين مى‌توان گفت كه روزى قبل از مراحل تكامل انسان شروع مى‌شود.

نكته مقايسه علم و جهل بشر

شك نيست انسان هنگام تولد چيزى را نمى‌داند، هر چند استعداد او براى فراگيرى در حد بسيار بالايى است. قرآن مجيد نيز بر اين حقيقت ناطق است مى‌گويد: «وَ اللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئاً». [١]

آن گاه از سه طريق آموزش مى‌بيند: ١. از طريق تجربياتى كه پيوسته به صورت بازى و سرگرمى و ... بدان مشغول است. ٢. از راه تعليم و تربيت پدر و مادر و استاد. ٣. از طريق شكوفا شدن علوم فطرى (فطرت توحيد، حسن و قبح عقلى، امور وجدانى و مانند آن) كه دست قدرت خدا در نهاد او قرار داده است؛ ولى هر چه پيشتر مى‌رود به وسعت مجهولات خود آشناتر مى‌گردد.

فى المثل ستاره شناسان با اسباب ابتدايى كه نگاه به آسمان مى‌كنند، ستارگان محدودى را مى‌بينند كه وضع آنها برايشان مجهول است، وقتى ابزار پيشرفته‌تر مى‌شود به كهكشان‌هاى عظيمى دست مى‌يابند كه هركدام ميليونها يا ميلياردها

[١]. نحل، آيه ٧٨.