تلاش‌هايى ديگر در مسير حق. بعضى از مراحل آن شايسته مجاهدان واقعى نيست؛ شايسته آنها اين است كه آخرين مرحله‌اى را كه در توان دارند در اين راه به كار گيرند و جمله‌ «جَاهِدْ فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ» اشاره به همين معناست.

اما جمله‌ «وَ لَا تَأْخُذْكَ فِي اللَّهِ لَوْمَةُ لَائِمٍ» اشاره به اين است كه گاهى افراد آلوده، اطراف انسان‌هاى مجاهد و مبارز را مى‌گيرند و با ملامت و سرزنش مى‌خواهند سدى بر سر راه آنها ايجاد كنند. امام عليه السلام مى‌فرمايد: هرگز اين سرزنش‌ها مانع راه تو نشود؛ هنگامى كه راه را تشخيص دادى با توكل بر خدا و عزم راسخ و بدون اعتنا به سرزنش سرزنش گران به پيش تاز.

از آنجا كه در راه حق مشكلات فراوانى وجود دارد و حق‌جويان بدون پيكار با آنها، راه به جايى نمى‌برند، امام عليه السلام اين مشكلات را به امواج خروشان دريا تشبيه كرده و دستور مى‌دهد براى به دست آوردن گوهر حق، در اين امواج فرو شو تا به گوهر مطلوب برسى.

سخن امام عليه السلام در اين جمله‌ها برگرفته از آياتى از قرآن مجيد است؛ در آيه ٧٨ سوره حج مى‌خوانيم: «وَ جاهِدُوا فِى اللَّهِ حَقَّ جِهادِه‌» و در آيه ٥٤ سوره مائده مى‌خوانيم: «يُجاهِدُونَ فِى سَبيلِ اللَّهِ وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ‌».

بسيارى از مفسران «حق جهاد» را به معناى اخلاص در نيّت تفسير كرده‌اند؛ ولى بايد توجّه داشت كه مفهوم آن منحصر به اخلاص نيّت نيست، بلكه منظور اين است كه مشكل‌ترين مرحله جهاد، جهاد با نفس و كسب خلوص نيّت است.

امام عليه السلام در پايان اين بخش دو اندرز مهم ديگر به فرزندش مى‌دهد مى‌فرمايد: «در دين خود تفقّه كن (و حقايق دين را به طور كامل فرا گير) و خويشتن را بر استقامت در برابر مشكلات عادت ده كه استقامت و شكيبايى در راه حق، اخلاق بسيار نيكويى است»؛ (وَ تَفَقَّهْ فِي الدِّينِ، وَ عَوِّدْ نَفْسَكَ التَّصَبُّرَ [١]

[١]. «تصبّر» از ريشه «صبر» به معناى خود را به شكيبايى واداشتن و خويشتن دارى كردن است و تفاوت آن با صبر اين است كه شخص صبور واقعا اهل صبر است اما تصبر در مورد كسى است كه هنوز اهل صبر نشده و خود را به آن وادار مى‌كند.