پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٠ - شرح و تفسير از غفلت بر حذر باش

مُعَاوِيَةُ سَاسَةَ الرَّعِيَّةِ، وَ وُلَاةَ أَمْرِ الْأُمَّةِ؟ بِغَيْرِ قَدَمٍ سَابِقٍ، وَ لَا شَرَفٍ بَاسِقٍ). [١]

درست است كه خاندان بنى‌اميّه و اجداد آنها زمانى حكمران بودند ولى اين مربوط به زمان جاهليّت و كفر و شرك است و تعبير به «وُلَاةَ أَمْرِ الْأُمَّةِ» نشان مى‌دهد كه منظور امام عليه السلام، عصر ظهور اسلام است؛ زيرا مى‌دانيم كه به هنگام ظهور اسلام خاندان بنى اميّه و در رأس آنها ابوسفيان در جبهه مخالف اسلام كار مى‌كردند و مدافع مشركان و كفار بودند.

تعبير به «سَاسَةَ الرَّعِيَّةِ» و «وُلَاةَ أَمْرِ الْأُمَّةِ» ممكن است از قبيل عطف تفسيرى باشد و هر دو اشاره به همان حكومت اسلامى داشته باشد؛ ولى اين احتمال نيز وجود دارد كه «سَاسَةَ الرَّعِيَّةِ» مربوط به دوران قبل از اسلام و تعبير به «وُلَاةَ أَمْرِ الْأُمَّةِ» مربوط به ظهور بعد از اسلام باشد، زيرا قبل از اسلام بنى‌اميّه تنها زعيم قبيله خود بودند؛ ولى رعيّت به معناى وسيع كلمه و به تعبير ديگر «مردم مكّه» تحت زعامت عبدالمطلب و بعد از او ابوطالب قرار داشتند.

امام عليه السلام در تعبير خود به «بِغَيْرِ قَدَمٍ سَابِقٍ‌ ...» به اين واقعيّت اشاره مى‌كند كه حكومت و زمامدارى بر امّت اسلامى نياز به شرايطى دارد از جمله پيشگام بودن در اسلام و شرافت والاى نسب در حالى كه معاويه فرزند ابوسفيانى است كه تا آخرين لحظه‌ها در برابر پيغمبر اكرم مقاومت كرد و داستان آلودگيهاى مادر معاويه معروف است.

آن گاه امام عليه السلام در ضمن سه جمله به او هشدار مى‌دهد؛ نخست مى‌فرمايد:

«پناه به خدا مى‌بريم از اينكه ريشه‌هاى شقاوت پيشين آثار پايدار بگذارد»؛ (وَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ لُزُومِ سَوَابِقِ الشَّقَاءِ).

اين جمله احتمالا اشاره به آن است كه معاويه به خاطر وراثت نامناسبى كه از پدر و مادر (ابوسفيان و هند جگرخوار) داشت و ساليان دراز با پيغمبر اسلام‌

[١]. «باسق» به معناى بلند و مرتفع از ريشه «بسوق» بر وزن «طلوع» گرفته شده.