پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٣ - شرح و تفسير بنى هاشم نخستين حاميان اسلام

آنها بكوشند. به گفته مرحوم علّامه مجلسى واژه وراء در اينجا ممكن است به معناى جلو و پيشاپيش باشد (زيرا وراء گاه به اين معنا آمده) و ممكن است به معناى پشت سر باشد، همان گونه كه تيراندازان بر حسب ضرورتهاى ميدان جنگ گاهى در پيشاپيش لشكر قرار مى‌گرفتند و گاهى در پشت سر به دفاع برمى‌خواستند.

جمله «وَ كَافِرُنَا يُحَامِي عَنِ الْأَصْلِ‌» به عقيده جمعى از مفسران نهج‌البلاغه اشاره به شخصيتهايى همچون عباس، ابوطالب، حمزه و امثال آنهاست كه حتى قبل از آن كه اسلام بياورند، مدافع اسلام و پيغمبر اكرم به خاطر وفادارى به اصول عواطف خويشاوندى بودند.

جالب توجّه اينكه به گفته بعضى از محققان، هنگامى كه عده‌اى ازمسلمانان در شعب ابى‌طالب در محاصره دشمن بودند، افرادى مانند عباس، عقيل بن ابى‌طالب و برادرش طالب بن ابى‌طالب و نوفل بن حارث بن عبدالمطلب و پسرش حارث و برادرش ابوسفيان بن حارث بن عبدالمطلب (او غير از ابوسفيان بن حرب است) با مسلمانان در شعب به سر مى‌بردند در حالى كه هنوز اسلام را نپذيرفته بودند. [١]

البته بعضى معتقدند كه ابوطالب و حمزه مدتها قبل از اظهار اسلام، مسلمان شده بودند و اسلام خود را به دلايلى پنهان مى‌داشتند.

اينها همه در حالى بود كه خاندان معاويه، ابوسفيان و دار و دسته‌اش در تمام صحنه‌ها بر ضد مسلمانان آشكارا و پنهان توطئه مى‌كردند و معاويه گويا همه اين مسائل مسلّم تاريخى را در نامه خود به فراموشى سپرده و دم از حمايتِ اسلام و حاميان آن مى‌زند و افرادى را كه از اين صحنه‌ها غايب بودند به عنوان مدافعان صف اوّل مى‌شمرد.

[١]. منهاج البراعة فى شرح نهج‌البلاغه، ج ١٧، ص ٣٦٥.