بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٠ - استنتاج

*** مولانا در اين حكايت مختصر، حقيقت آفت وسوسه‌هاى شيطان را در طريق سلوك الى اللّه بيان مى‌كند، كه تفسير حكايت فوق را مى‌توان به شرح ذيل بيان كرد:

باز، كنايه است از وسوسه‌هاى شيطانى.

مرغابى، كنايه است از سالك طريق الى اللّه.

آب، كنايه است از حالات روحانى و معنوى سالك.

وقتى سالك از گذشته سوء خود به خدا باز مى‌گردد، در طريق سلوك به آفاتى برخورد مى‌كند كه مى‌بايست براى رسيدن به كعبه مقصود، اين آفات و موانع را يكى پس از ديگرى پشت سر بگذارد؛ از جمله آفات طريق، وسوسه‌هايى است كه از جانب شيطان در دل انسان نفوذ مى‌كند. قرآن كريم مى‌فرمايد:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ‌[١]

«اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد- در برابر مشكلات- استقامت كنيد و در برابر دشمنان استوار باشيد و از مرزهاى خود مراقبت كنيد و از خدا بپرهيزيد شايد رستگار شويد.»

«مرابط» به‌معناى مراقبت از مرزها است؛ اعم از مرزهاى خاكى كشور در برابر هجوم دشمنان خارجى يا مرزهاى اعتقادى و يا مراقبت و محافظت هر انسان از نفس خويش در برابر هجوم وسوسه‌هاى شيطانى.

مولانا مى‌فرمايد: شيطان مانند باز است كه وقتى به سراغ انسان آمد، حواس انسان بايد بسيار جمع باشد و بكوشد كه از حصار مطمئن آب حالات معنوى خود بيرون نرود يا به تعبير آيه فوق، از مرزهاى نفس رياضت كشيده خود در مقابل تهاجم وسوسه‌هاى شيطان مراقبت نمايد.

[١] - آل عمران: ٢٠٠