بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٤٠ - استنتاج

مى‌فرمايد:

وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ ...[١]

«و اين‌چنين براى هر پيامبرى دشمنانى از شياطين انسانى و جنى قرار داديم.»

بنابراين، ما همچنانكه دو نوع شيطان داريم، شيطان برون‌مرزى كه همين شيطان معروف باشد و شيطان درون‌مرزى كه نفس اماره باشد! دو نوع هم فرشته داريم، فرشته برون‌مرزى كه فرشته‌هاى الهى هستند و فرشته درون‌مرزى كه عقل است، اين دو؛ يعنى فرشته و عقل در اصل از يك جوهر خلق شده‌اند، اما بنا به حكمت حضرت حق، به دو صورت جلوه‌گر شدند.

اى انسان، تو دشمن كينه‌توزى با اوصافى كه قرآن فرموده است، در درون خود دارى، او دشمن قسم‌خورده عقل و ايمان و جان تو است. او براى ضربه زدن به تو از هيچ تلاشى چشم‌پوشى نكرده و نخواهد كرد.

اين دشمن شيطان‌صفت، كه به نفس اماره معروف است، مدام در انتظار فرصت مناسب لحظه‌شمارى مى‌كند تا در زمان مقتضى؛ مانند سوسمار ضربه‌اش را بزند و به سرعت به سوراخى بخزد.

او در قلب انسان سوراخ‌هايى پديد آورده كه هر لحظه از روزنه‌اى سرك مى‌كشد تا مگر ضربه‌اى ديگر وارد آورد. اين روزنه‌ها و سوراخ‌ها كه پناهگاه سوسمار نفس اماره است، مى‌دانيد چه نام دارد؟ روزنه و سوراخ «شهوت»، «شهرت»، «انانيت»،

[١] - انعام: ١١٢