بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ١٨ - استنتاج

ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ.[١]

«اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، اموال و فرزندانتان، شما را از ياد خدا غافل نكند، و هركس چنين كند زيانكار است.»

زيرا كه ياد خدا فوايد و اثرات فراوانى دارد كه يكى از مهمترين اثر آن، اين است كه مى‌فرمايد:

... أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛[٢] «آگاه باشيد، با ياد خدا دل‌ها آرامش مى‌يابد.»

حال سؤال اين است كه ياد خدا چگونه است و ما به چه كيفيت مى‌توانيم به ياد خدا باشيم تا اثرات ياد خدا در جسم و جان ما مشاهده گردد و در واقع جزو ذاكرين بشمار آييم؟

بديهى است منظور از ذكر خدا، تنها اين نيست كه ما يك تسبيح برداريم و مشغول به زبان آوردن جملاتى بشويم كه در توصيف پروردگار عالميان است، اينگونه ذكر گفتن اگر هم عارى از تظاهر و ريا باشد، جزو بسيار كوچكى از مفهوم واقعى ذكر است. بلكه منظور اين است كه امام صادق ٧ فرمودند:

«فاجعل قلبك قبلة لسانك لا تحرّكه الّا باشارة القلب ...»

«قلب خود را قبله زبان قرار بده و بى‌اشارت قلب زبان خود را حركت مده.»[٣]

وقتى محرك زبان قلب شد آن وقت نه‌تنها زبان كه همه وجود انسان متوجه خدا مى‌شود و ذاكر اينگونه مى‌شود كه قرآن مى‌فرمايد:

وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا.[٤]

«نام پروردگارت را ياد كن و تنها به او دل ببند.»

«تبتل» از ماده «تبل» چنانكه راغب مى‌نويسد: به‌معناى انقطاع از غير و خالص كردن نيت براى خدا است.

در حديثى از حضرت امام صادق ٧ مى‌خوانيم كه فرمودند:

[١] - منافقين: ٩

[٢] - رعد: ٢٨

[٣] - مصباح الشريعة، الباب الخامس.

[٤] - مزّمّل: ٨