بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٤٦ - استنتاج

بنابراين، معنى ميل به خواب، ميل به آب، ميل به غذا، ميل به ثروت، ميل به زن، ميل به زندگى و ساير اميال وجود انسان كه اساسا تداوم زندگى مبتنى‌بر وجود اين اميال است، اگر از حد معمول تجاوز كند و به مرحله شدّت برسد، «شهوت» گفته مى‌شود، لذا راغب در معناى «شهوت» گفته است: كنده شدن نفس به سوى موضوع موردنظر، ولى در معنى «ميل» گفته است: عدول- نفس- از وسط به سوى يكى از دو طرف. بنابراين اعمال «ميل» در اميال طبيعى و مجوز نه‌تنها اشكالى ندارد بلكه از ضروريات زندگى بشمار مى‌رود، ولى اعمال «شهوت» در هيچ‌يك از موارد زندگى جايز نيست و اى بسا خسران دنيا و آخرت را به همراه دارد.

قرآن مى‌فرمايد:

وَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَ يُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيماً «١»

«و خدا مى‌خواهد شما را ببخشد- و از آلودگى پاك نمايد- اما آنها كه پيرو شهواتند، مى‌خواهند شما به كلّى منحرف شويد.»

و در آيه‌اى ديگر محبّت در حد شهوت نسبت به امور دنيا مورد مذمّت قرار گرفته است:

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنِينَ وَ الْقَناطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَ الْأَنْعامِ وَ الْحَرْثِ ذلِكَ مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ‌ «٢»

«محبت- در حدّ شهوت نسبت به- امور مادى از قبيل: زنان، فرزندان، هميانهاى زر و سيم، اسبان نشاندار، چهارپايان، مزارع و املاك زينت داده شده، اينها متاع ناچيز زندگى دنيايند و سرانجام نيك در نزد خدا است.»

اعمال خواسته نفس در حد «شهوت» نه‌تنها در امور دنيوى مردود شناخته‌

______________________________

(١)- نساء: ٢٧

(٢)- آل عمران: ١٤