بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٨٧ - استنتاج

إِيمانِهِ ... غضب خدا بر آنها است و عذاب عظيمى در انتظارشان است‌ ... فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ.[١]

بنابراين، يا بايد مدعيان اين‌گونه دعاوى را مشمول اين آيه دانست كه:

... وَ إِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى‌ أَوْلِيائِهِمْ لِيُجادِلُوكُمْ وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ.[٢]

«و شياطين به دوستان خود مطالبى مخفيانه القا مى‌كنند تا با شما به مجادله برخيزند و اگر از آنها اطاعت كنيد، شما هم مشرك خواهيد بود.»

و يا بايد دعاوى آنان را به صورتى تأويل كرد تا صبغه كفر از آنان زدوده گردد چنانكه در تأويل شطحيات فوق گفتند: در حقيقت آنكه اين‌گونه سخن مى‌گويد بر فحواى حديث شريف است كه:

«انّ اللّه يقول الحقّ على لسان عبده».

«همانا حق‌تعالى، حق را با زبان بنده‌اش مى‌گويد.»[٣]

پس اين مدعيان وقتى مى‌گويند «انا الحق» در واقع اين حق است كه با زبان بنده‌اش سخن مى‌گويد به تعبير ديگر «انا الحق» يعنى «هو الحق».

تأويل ديگر اينكه:

... به غيراز حق هستى وجود ديگر نيست و هستى مطلق اوست و وجود كثرات و ممكنات همين نمود بى‌بود است و الحق كه چنين است و غيراز اين نيست.

چون متحقق بدين حال گشتى، اگر هو الحق گويى راست است؛ زيرا كه به‌

[١] - نحل: ١٠٦

[٢] - انعام: ١٢١

[٣] - شرح كبير انقروى، ج ١١، ص ٨١٢