بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٢٢ - اركان توبه عبارتند از

مخصوصش صورت پذيرد. بنابراين، براى بيان توبه واقعى ابتدا مى‌پردازيم به بيان اركان توبه.

اركان توبه عبارتند از:

١- ترك گناه به خاطر قبح آن. نه به خاطر جهات شخصى يا موقعيت اجتماعى يا عوامل ديگر.

٢- ندامت و پشيمانى بر آنچه كه انجام داده؛ آنچنانكه اين احساس ندامت در كانون وجودش آتشى شعله‌ور سازد كه اثرش در حركات او ظاهر شود.

٣- تصميم بر ترك گناه در حال و آينده.

٤- جبران زشتكارى‌هاى گذشته به وسيله انجام اعمال صالح.

اگرچه چهار ركن پيشگفته، در شكل‌سازى توبه مقبول نقش دارند ولى ركن چهارم از اهميت خاصى برخوردار است، تا جايى كه بيش از نوزده جاى قرآن ضمن امر به توبه، امر به اصلاح و جبران گذشته هم شده است.

يكى از اكابر و بزرگان درباره توبه چنين گفته است:

در جلا دادن آينه، تنها زدودن دود سياه كافى نيست بلكه بايد آن را صيقل داد و آنچه سياهى بر جرمش نشسته، پاك كرد و دل هم بمانند آينه است، به مجرد ترك گناه پاك نگردد بلكه بايد جرم گناه گذشته را هم كه بر آن نشسته پاك كرد و به نور طاعتش روشن ساخت.

شخصى در محضر حضرت على ٧ گفت: «استغفر اللّه».

حضرت با تندى خطاب به وى فرمود:

مادرت به عزايت گريه كند، آيا مى‌دانى استغفر اللّه يعنى چه؟ استغفار منزلت و جايگاه صاحبان مقام رفيع است و آن نامى است كه شش معنا دارد:

نخست، بر گذشته پشيمان شدن.

دوم، براى هميشه تصميم به ترك گناه گرفتن.

سوم، حقوق مردم را ادا كردن تا آنجا كه چون خدا را ملاقات كنى گناهى بر تو