ترجمه من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق - غفاري، علي اکبر؛ غفاري، محمد جواد؛ بلاغي، صدر - الصفحة ٣٢٤ - باب *(در بيان اوقات نمازها) *
ابتداى هنگام زوال شمس تا وقتى كه خورشيد غروب كند در وقت اشتراك دارند، هم در اوّل وقت، و هم در آخر وقت و بر تقدير قبول اين نظر لازم مىآيد كه هر گاه شخص در اوّل وقت مقرّر (براى دو نماز) از روى فراموشى و غير عمد نماز عصر را بجا آورد (از حيث وقت) نمازش صحيح باشد. و همين طور اگر از وقت هر دو نماز فقط باندازه خواندن چهار ركعت نماز باقيمانده باشد و شخص نماز ظهر را بجا آورد، و بپايان وقت مقرّر برسد با توجّه به تقدّم نماز ظهر بر عصر، بايد نماز او صحيح تلقّى شود. بعكس قول كسانى كه عقيده دارند: از ابتداى زوال بمقدار چهار ركعت مختصّ نماز ظهر، و همين مقدار از آخر وقت مختصّ نماز عصر است. نظير روايتى كه شيخ الطائفه در تهذيب باسناد خود از داود بن فرقد از بعض اصحاب از امام صادق ٧ نقل كرده كه آن حضرت فرمود: هنگامى كه آفتاب از خطّ نصف النّهار گذشت وقت نماز ظهر فرا ميرسد تا موقعى كه باندازه خواندن چهار ركعت كه نماز گزارى بگذرد، مختص نماز ظهر است- تا آخر خبر. حاصل آنكه در ميان علماء خلاف است: بعضى كه شيخ صدوق مؤلّف كتاب- رحمه اللَّه- از آن جمله است چنان كه در متن دو خبر گذشته و خبر آينده نظر ايشان ذكر شده اختصاص وقت بظهر و عصر و مغرب و عشا را بترتيبى كه گذشت قبول ندارند، امّا اكثر علماء قائلند كه از وقت زوال تا مقدار چهار ركعت اختصاص بظهر و همين مقدار از آخر وقت اختصاص به عصر دارد، و در بقيّه وقت خلافى در ميان علماء نيست كه هر دو نماز اشتراك در وقت دارند، در نماز مغرب و عشاء نيز همين دو عقيده وجود دارد. بنا بر اين اگر كسى نماز نخوانده باشد تا وقتى كه باندازه چهار ركعت بپايان وقت باقيمانده دسته دوّم قائلند كه نماز ظهرش قضا شده، ولى نماز عصر هنوز قضا نشده و بايد در وقت باقيمانده نماز عصر را ادا نمايد، و بر عكس اگر كسى در اوّل وقت نماز عصر يا نماز عشاء را از روى غفلت يا فراموشى بجاى آورد قائلين باشتراك آن نماز را صحيح، و قائلين باختصاص آن را باطل ميدانند. البتّه قائلين باشتراك همانند قائلين باختصاص عقيده دارند كه شخص هر وقت بخواهد نماز ظهر و عصر را بخواند بايد اوّل نماز ظهر و بعد نماز عصر را بجا آورد، و نيز ابتدا نماز مغرب و پس از آن نماز عشاء را بخواند، در اين سخن هر دو دسته از علماء متّفق القولاند. و اللَّه اعلم بالصواب)