امام بخارى و جايگاه صحيحش - قاسم اف، الياس - الصفحة ٣٠ - حكم تدليس

ابن حجر در شرح حال ذهلى مى‌گويد: صاحبان كتب سته به جز مسلم از او حديث روايت كرده‌اند، ولى بخارى به شخصيت او تصريح نكرده و گاه گفته است: از محمد و گاه گفته است: از محمد بن عبدالله و گاه گفته است: از محمد بن خالد و هيچ جا نگفته است كه از محمد بن يحيى.[١] ابن حجر در آخر شرح حال او مى‌گويد: در «زهره» گفته است كه بخارى از ذهلى ٣٤ حديث در صحيحش روايت كرده است.[٢] اين در حالى است كه امام بخارى ذهلى را به حسدورزى نيز متهم كرده است.

ذهبى در شرح حال عبدالله بن صالح مى‌نويسد:

«وقد روى عنه البخارى فى الصحيح على الصحيح، ولكنه يدلسه، فيقول: حدثنا عبدالله ولا ينسبه وهو هو.»[٣] يعنى بخارى در صحيحش از او با تدليس حديث روايت كرده و به نسبت وى تصريح نكرده است.

ابن حجر و سبط بن العجمى امام بخارى را در طبقات مدلسين خود وارد كرده‌اند و اين نيز تأكيد ديگرى بر مدلس بودن بخارى خواهد بود.[٤]

حكم تدليس‌

شعبه بن حجاج كه اميرالمؤمنين در حديث و متوفاى ١٦٠ ه ق است، و از رجال صحاح سته نيز مى‌باشد، گفته است: تدليس برادر كذب است.[٥] و باز همو گفته است: تدليس در حديث بدتر از زناست و اگر از آسمان بيفتم، بهتر از اين است كه تدليس كنم.[٦] باز شعبه گفته است: اگر زنا بكنم محبوب‌تر است از اين‌كه تدليس‌

[١] . تهذيب التهذيب، ج ٩، ص ٤٥٢، رقم ٨٤٣.

[٢] . تهذيب التهذيب، ج ٩، ص ٤٥٥، رقم ٨٤٣.

[٣] . ميزان الاعتدال، ج ٢، ص ٤٤٢، رقم ٤٣٨٤.

[٤] . طبقات المدلسين ابن حجر، ص ٢٤، رقم ٢٣؛ التبيين لاسماء المدلسين ابن العجمى، ص ٤٨، رقم ٦١.

[٥] . الكفايه فى علم الروايه خطيب، ص ٣٩٣. الكامل فى ضعفاء الرجال ابن عدى، ج ١، ص ٣٣.

[٦] . الكفايه فى علم الروايه، ص ٣٩٣.